बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

अथ गन्धयुक्त्यध्यायः
अथ गन्धयुक्तिर्व्याख्यायते। तत्रादावेव च द्रव्याणां नामपरिज्ञानायास्माभिर्निघण्टुर्लिख्यते।
तद्यथा--
अथात्र व्यवहारार्थं निघण्टुरभिलिख्यते।
कस्तूरी मदनी नाभिर्मदो दर्पो मृगोद्भवा।।
मृगदर्पो मृगमदो गन्धचेत्येकवाचकाः।
स्फटिकेन्दुतुषाराख्यं कर्पूरं घनसारकम्।।
काश्मीरं घुसुणं रक्तसंज्ञकं कुङ्कुमं विदुः।
वानराख्यं चलाख्यं च तैलं सिंह्लं तुरुष्ककम्।।
कालीयं जोङ्गकं लोहं खलः कार्पासिकोऽगुरुः।
हिमं शीताख्यमाहेयं मलयाख्यं च चन्दनम्।।
सूक्ष्मैला बहुलाख्या च चन्द्रैला द्राविडी त्रुटिः।
श्रीपुष्पं देवपुष्पं च लघुपुष्पं लवङ्गकम्।।
कोलं कोलककक्कोले फलं जातीफलं विदुः।
उष्णं कटुफलं जातिं मालतीं जातिपत्रिकाम्।।
फलं पत्रं तमालं च गन्धपत्रं च नेत्रकम्।
भृङ्गाख्यं नेत्रराजं च वराङ्गं त्वक् तनुत्वचम्।।
गणकाख्यं काञ्चनाख्यं केसरं नागकेसरम्।
रसं गन्धरसं पिण्डरसं बोलं चलं विदुः।।
पूतिकोशो विडालाख्यश्चेलिस्तज्जातकाभिधः।
लता लतानाभिनाम्नी रेणुः कुन्ती हरेणुका।।
मेघाख्यं मुस्तमिच्छन्ति वक्राख्यं तगरं नतम्।
करजाख्यं नखं शङ्खं तथा नखपदं स्मृतम्।।
ज्वरक्षयोत्पलाख्यं च वाप्यं कुष्ठं गदोऽथ रुक्।
मांसीं केशीं पिशाचीं च नलदं कमलं जटाम्।।
श्यामा प्रियाख्या श्रीसंज्ञा प्रियङ्गुः फलिनी स्मृता।
ग्रन्थिपर्णी ग्रन्थिपर्णं शुकं स्थौणेयकं विदुः।।
ह्रीबेरं वारिसंज्ञं च ह्रीबारं बालकं स्मृतम्।।
रणं सेव्यं मृणालाख्यमुशीरमिह कथ्यते।
रोमो मृणालो रामज्ञो व्यामकं दवदग्धकम्।।