बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 321, कुल 760 में से
संदर्भ में पढ़ेंस्त्रीप्रशंसाध्यायः २९३
ब्राह्मणा द्विजाः पादतो मेध्याः पादाभ्यां शुद्धाः पवित्राः। गावः सुरभयः पृष्ठभागान्मेध्याः।
अजाश्छागाः। अश्वास्तुरगाः। एतेऽजाश्वा मुखतो मुखाद् वक्त्राद् मेध्याः। स्त्रियो योषितः
सर्वतः सर्वाङ्गेभ्यो मेध्याः पवित्राः॥८॥
अन्यदप्याह—
स्त्रियः पवित्रमतुलं नैता दुष्यन्ति कर्हिचित्।
मासि मासि रजो ह्यासाम दुष्कृतान्यपकर्षति ॥९॥
स्त्रियों के समान कोई अन्य वस्तु पवित्र नहीं है, कभी भी वे दोषयुक्त नहीं होती;
क्योंकि प्रत्येक मास में स्रवित होने वाला उनका रज उनके पापों का हरण कर लेता
है॥९॥
स्त्रियो योषितः। अतुलमसमं परं पवित्रं पावनम्। एताः स्त्रियो न कर्हिचिन्न कदाचिद्
दुष्यन्ति दुष्टतां यान्ति। स्त्रीणां मासि मासि प्रतिमासं रजो रक्तं समुद्भूतं दुष्कृतानि दुष्टक-
र्माणि। अपकर्षति विनाशयति॥९॥
अन्यदप्याह—
जामयो यानि गेहानि शपन्त्यप्रतिपूजिताः ।
तानि कृत्याहतानीव विनश्यन्ति समन्ततः ॥१०॥
असम्मानित कुलस्त्रियाँ जिन गृहों को शाप देती हैं, कृत्या से हत की तरह चारो
तरफ से वे गृह नष्ट हो जाते हैं॥१०॥
जामयो भर्तृभगिन्यः कुलस्त्रियश्च ताश्चाप्रतिपूजिता असम्मानिता यानि गेहानि वेश्मानि
शपन्ति। अतिशमं याताः क्रोशन्ते तानि च कृत्याहतानीव कृत्यया हतानि विनाशितानि
यथा तथा समन्ततः समन्ताद्विनश्यन्ति विनाशं यान्ति॥१०॥
अन्यदप्याह—
जाया वा स्याज्जनित्री वा सम्भवः स्त्रीकृतो नृणाम् ।
हे कृतघ्नास्तयोर्निन्दां कुर्वतां वः कुतः शुभम् ॥११॥
मनुष्यों की उत्पत्ति स्त्री से ही होती है अर्थात् माता से साक्षात् और भार्या से
पुत्ररूप धारण करके मनुष्य की उत्पत्ति होती है। इसलिये जाया हो या जनित्री (माता)
हो, हे कृतघ्न! उन दोनों (जाया और जनित्री) की निन्दा करने से तुम्हारा मंगल कहाँ
से हो सकता है?॥११॥
जाया भार्या। तज्जाया भवति यस्यां जायते पुनरिति श्रुतिः। जाया स्त्री माता। स्त्रीकृतः
सम्भवः। अङ्गात् सम्भवति हृदयादभिजायते। आत्मा वै पुत्रनामासि त्वं जीव शरदां
शतमिति श्रुतिः। पुत्ररूपेणात्मन एवोत्पत्तिः। जाया वा स्याद् भवेत्। जनित्री माता वा
भवेत्। नृणां सर्वथा स्त्रीकृतः सम्भव उत्पत्तिः। हे कृतघ्ना इति। हे दुर्जनानामामन्त्रणम्।
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmụ. Digitized by S3 Foundation USA