सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary

आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा

DevanagariHindipublished760 पृष्ठ

पृष्ठ 300, कुल 760 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 300

२७२ बृहत्संहिता
विज्ञेयाः। तथा च—
अङ्गुष्ठमूले या रेखाः स्थूलाः पुत्राश्च ते मताः।
सूक्ष्मा दुहितरस्ताभ्यो विच्छिन्नाः स्वल्पजीविनः।।
वामहस्ते तु नारीणां पुरुषाणां च दक्षिणे।
चिह्नं निरूपयेद्धीमान् समुद्रवचनं यथा।। इति।।१४।।
एवं शुभाशुभलक्षणान्युक्त्वाऽधुनाऽहमशुभलक्षणानि वक्ष्यामीत्याह—
इतीदमुक्तं शुभमङ्गनानामतो विपर्यस्तमनिष्टमुक्तम्।
विशेषतोऽनिष्टफलानि यानि समासतस्तान्यनुकीर्तयामि ।।१५।।
इस प्रकार ये स्त्रियों के शुभ लक्षण कहे गये हैं। इनसे विपरीत लक्षण अशुभ होते
हैं। अब विशेष करके जो अशुभ लक्षण हैं; उनको मैं कहता हूँ।।१५।।
इतिशब्दः प्रकाराय। इत्येवंप्रकारमिदमङ्गनानां स्त्रीणां शुभमुक्तं शुभं कथितम्। अतो-
ऽस्माद्विपर्यस्तं विपरीतं यत् तदनिष्टमशुभमुक्तम्। यानि विशेषतोऽतीवानिष्टफलान्यशुभ-
फलानि लक्षणानि तानि समासतः संक्षेपतोऽनुकीर्तयामि कथयामि।।१५।।
तत्रादावेव पादयोरनिष्टलक्षणान्याह—
कनिष्ठिका वा तदनन्तरा वा
महीं न यस्याः स्पृशति स्त्रियाः स्यात्।
गताथवाऽङ्गुष्ठमतीत्य यस्याः
प्रदेशिनी सा कुलटाऽतिपापा ।।१६।।
जिस स्त्री के पाँव की कनिष्ठिका या अनामिका भूमि को स्पर्श न करे, अँगूठे से
लम्बी तर्जनी हो, वह व्यभिचारिणी और अति पापिनी होती है।।१६।।
यस्याः स्त्रिया अङ्गनायाः पादकनिष्ठा तदनन्तरा याऽनामिका वा महीं भूमिं न स्पृशति।
अथवा यस्याः प्रदेशिनी अङ्गुष्ठमतीत्य गता स्यात् सा कुलटाऽतिपापा, कुलटा असाध्या,
अतिपापा स्याद् भवेत्। तथा च—
कनिष्ठा पादयोर्यस्या भूमिं स्पृशति नाङ्गुलिः।
न सा तिष्ठति कौमारी बन्धकीं तां विनिर्दिशेत्।।
पादप्रदेशिनी यस्या अङ्गुष्ठादतिरिच्यते।
कुमारी कुरुते जारं यौवनस्था तु किं पुनः।। इति।।१६।।
अथ जङ्घागुह्योदरलक्षणमाह—
उद्बद्धाभ्यां पिण्डिकाभ्यां शिराले शुष्के जङ्घे रोमशे चातिमांसे।
वामावर्तं निम्नमल्पं च गुह्यं कुम्भाकारं चोदरं दुःखितानाम् ।।१७।।
ऊपर को खिंची हुई पिण्डिका ( जंघा के पश्चिम भाग ) वाली, नाड़ियों से व्याप्त,
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA