सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary

आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा

DevanagariHindipublished760 पृष्ठ

पृष्ठ 202, कुल 760 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 202

१७४ बृहत्संहिता
अन्यदप्याह—
भूस्पृग्वालधिराताम्रविषाणो रक्तदृक् ककुद्मांश्च।
कल्माषश्च स्वामिनमचिरात् कुरुते पतिं लक्ष्म्याः ॥१८॥
जिसकी पूँछ भूमि को छूती हो, ताम्र वर्ण का सींग हो, लाल आँखें हों, थूही से
युक्त हो और कल्माष ( लाल सफेद और पीला मिश्रित ) वर्ण हो, ऐसा बैल शीघ्र ही
अपने स्वामी को धनी बना देता है॥१८॥
यो वृषभो भूस्पृग्वालधिः पुच्छवाला भूस्पृशा यस्य। आताम्रविषाणो लोहितशृङ्गः।
रक्तदृग् लोहितनेत्रः। ककुद्वान् ककुद्युक्तः। कल्माषश्च कल्माषवर्णः सितरक्तपीतव्यामिश्रवर्णः।
स स्वामिनं पतिमचिराच्छीघ्रमेव च लक्ष्म्याः श्रियः पतिं प्रभुं कुरुते ॥१८॥
अन्यदप्याह—
यो वा सितैकचरणैर्यथेष्टवर्णश्च सोऽपि शुभफलकृत्।
मिश्रफलोऽपि ग्राह्यो यदि नैकान्तप्रशस्तोऽस्ति ॥१९॥
इति श्रीवराहमिहिरकृतौ बृहत्संहितायां गोलक्षणं
नामैकषष्टितमोऽध्यायः ॥६१॥
किसी भी रंग के बैल के यदि चारो पाँव सफेद हों तो वह शुभ करने वाला होता
है। यदि सर्वथा शुभ लक्षणयुत बैल न मिले तो मिश्रित फल वाला भी ग्रहण करना
चाहिये; परन्तु उसमें शुभ फल की मात्रा अधिक होनी चाहिये॥१९॥
इति 'विमला'हिन्दीटीकायां गोलक्षणाध्याय एकषष्टितमः ॥६१॥
यो वा वृषभः सितः शुक्लैश्चरणैः पादैर्युक्तः। यथेष्टवर्णो यादृग्वर्णः शुभाशुभवर्णयुक्तोऽपि
स शुभफलकृत्। केचित् 'यो वा सितैकचरणः' इति पठन्ति। एकान्तप्रशस्तः सर्वलक्षण-
सम्पूर्णो यदि नास्ति न विद्यते, तदा मिश्रफलो व्यामिश्रफलोऽपि ग्राह्यः। अपिशब्दः सम्भाव-
नायाम्। केचित् 'यदि नैकान्ते प्रशस्तोऽस्ति' इति पठन्ति। मिश्रफलस्य शुभानामशुभानां
च लक्षणानामन्तरं कृत्वा यद्येकान्तेऽशुभोऽन्तेऽवसाने नास्ति नातिरिच्यते, तदा शुभाशुभ-
लक्षणोऽपि ग्राह्यः। तथा च पराशरः—
मृदुसंहतताम्रोष्ठास्तनुजिह्वास्तनुस्फिजः ।
वैदूर्यमधुवर्णैश्च जलबुद्बुदसन्निभैः ।।
रक्तस्निग्धैश्च नयनैस्तथा रक्तकनीनिकैः।
सिंहस्कन्धा महोरस्का दृढपृष्ठाः ककुद्मिनः ।।
भूमौ कर्षति लाङ्गूलं प्रलम्बस्थूलवालधिः ।
पुरस्तादुन्नता नीचाः पृष्ठतः सुसमाहिताः ।।
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammnu. Digitized by S3 Foundation USA