बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

सांवत्सरसूत्राध्यायः ४१
इष्टग्रहकक्ष्यायोजनानां चन्द्रकक्ष्यायोजनैर्भागमपहृत्यावाप्तं लिप्तास्तस्यैव ग्रहस्य चान्द्रयो
भवन्ति। कक्ष्यामहत्त्वविवक्षया सौरादीनामित्युक्तम्। सौरादीनां मध्यमग्रहाणां चान्द्र्यः कला
भवन्ति। तत्र कर्मणो लाघवार्थं सर्वग्रहाणां भाज्यभाजकराशी चन्द्रकक्ष्यायोजनैर-पवर्त्तनीयौ
तत्र सर्वग्रहस्य भाज्यो राशिश्चन्द्रभगणा भवन्ति। भाजकराशिः स्वभगणा इति। तत्रैतत्कर्म
जातम्। चन्द्रभगणानां यस्यैव ग्रहस्य सम्बन्धिविभिर्भगणैर्भागो हियते तस्यैव कलाश्चान्द्रयो
भवन्ति। एवं दर्शितविधिना सर्वग्रहाणामागताश्चान्द्र्यः कला लिख्यन्ते।
रखेः १३/१५९३३३६/४३२००००।
चन्द्रस्य १।
भौमस्य २५/३३२७३६/२२९६८२४।
बुधस्य ३/३९४२३३६/१७९३७०००।
जीवस्य १५८/२०६५७६/३६४२२०।
शुक्रस्य ८/१५७४२३२/७०२२३८८।
शनेः ३९४/७१२०/१४६५६४।
( खकक्षायाः ५८२१५३६२६८८ )।
अथ चान्द्रीभिः कलाभिर्ग्रहकक्ष्याकर्णानयनमाह—
पञ्चदशहता योजनसङ्ख्या तत्सङ्गुणोऽर्द्धविष्कम्भः।
योजनकर्णोऽधः स्याद्भूयोजनकर्णविधिना वा॥
एताश्चान्द्र्यः कलाः पञ्चदशगुणिता योजनत्वं गच्छन्ति योजनभूताश्च क्रमेण लिख्यन्ते।
रखेः २००/२३०००४०/४३२००००।
चन्द्रस्य १५।
भौमस्य ३३७/३९७३६२/२२९६८२४।
बुधस्य ४८/५३२४०४०/१७९३७०००।
गुरोः २३७८/१८४८८०/३६४२२०।
शुक्रस्य १२३/२५४६३१६/७०२२३८८।
शनेः ५९१०/१०६८००/१४६५६४।
नक्षत्राणाम् १२०३१/२०४१२/२१६००।
( खकक्षायाः ८७३२३०४४०३२० )।
एतानि प्रतिकक्ष्यं ग्रहाणां लिप्तायोजनानि। तत्सङ्गुणोऽर्द्धविष्कम्भ इति। एतैः
सर्वकक्ष्यायोजनैरर्द्धविष्कम्भो व्यासार्द्धं ३४३७/९६७/१३०९ गुणितः प्रतिकक्ष्यं कर्णार्द्ध-
योजनानि भवन्ति। तत्र व्यासार्द्धं ३४३७/९६७/१३०९ पूर्वनीतैराकाशकक्ष्यालिप्तायो-
जनैरेतैः ८७३२३०४४०३२० गुणितं जाताः ३००१९३८१०६५२४०६४। एतदा-
काशकक्ष्याकर्णार्द्धम्। भूवृत्तयोजनाष्टशतीं खनित्वा यः प्रदेशो भवति तस्मात्प्रदेशादेतावत्सु
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA