बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

४० बृहत्संहिता
खत्रयसूर्य्यनवाम्बरचन्द्रवाणमहीधरसप्तमहीध्राः ।
चन्द्ररसाष्टकमङ्गलचन्द्रा मार्गमिदं नभसः प्रवदन्ति ।।
अथ ग्रहभगणाः—
परिवर्त्तैरयुतगुणैर्द्वित्रिकृतै४३२००००र्भास्करो युगं भुङ्क्ते ।
रसदहनहुतवहानलशरमुनिपवनेन्द्रियै५७७५३३३६श्चन्द्रः ।।
वेदाश्विवसुरसाङ्कलोचनदस्रै२२९६८२४रवनिसूनुः ।
अम्बरगगनवियन्मुनिगुणविवरनगेन्दुभिः १७९३७००० शशिसुतश्च ।।
आकाशलोचनेक्षणसमुद्रष्टकानलै३६४२२०र्जीवः ।
अष्टवसुहुतवहानलयमखनगै७०२३३८८र्भार्गवश्चापि ।।
कृतरसशरर्तुमनुभिः १४६५६४ सौरौ बुधभार्गवौ दिवाकरवत् । इति ।
एतैर्भागमपहृत्य यथाक्रमं कक्ष्याप्रमाणानि । तद्यथा—
रविकक्ष्या खखार्थरूपाग्निगुणाब्धयः ४३३१५००
चन्द्रकक्ष्या शून्यखखजिनागनयः ३२४०००
भौमकक्ष्या मुन्यग्निनन्दष्टकाब्धिरूपवसवः ८१३६९३७
बुधशीघ्रकक्ष्या भवरदाब्धिदिशः १०४३२११।
बृहस्पतिकक्ष्या वेदत्वर्गार्थमुनिविश्वार्थाः ५१३७५७६४
शुक्रशीघ्रकक्ष्या रदत्विब्धिषडङ्गाश्विनः २६६४६३२
सौरकक्ष्या गोऽग्न्यगशशिमुनिरसागार्काः १२७६७१७३९
रविकक्ष्या सविकला षष्ठिहता नक्षत्रकक्ष्या।
तथा च ब्रह्मसिद्धान्ते—अर्को भषष्ट्यंश इति। सा च रविखखगोऽष्टनवतत्वानि
२५९८९००१२। तथा च पुलिशाचार्यः—
आकाशशून्यतिथिगुणदहनसमुद्रै४३३१५००र्बुधार्कशुक्राणाम्।
इन्दोः सहस्रगुणितैः समुद्रनेत्राग्निभि३२४०००श्च स्यात्।।
भूसूनोर्मुनिरामच्छिद्रर्तुसमुद्रशशिवसुभिः ८१४६९३७।
रुद्रयमाग्निचतुष्कव्योमशशाङ्कै१०४३२११र्बुधोच्चस्य।।
जीवस्य वेदषट्कस्वरविषयनगाग्निशीतकिरणार्थैः ५१३७५७६४।
शुक्नोच्चस्य यमानलषट्कसमुद्रर्तुरसदस्रैः २६६४६३२।।
भ्रमणोऽर्कजस्य नवशिखिमुनीन्दुनगषट्कमुनिसूर्यैः १२७६७१७३९।
रविखवियत्रववसुनवविषयेक्षणयोजनै२५९८९००१२र्भकक्ष्यायाः।।
अथ कर्णानयनम्
तत्रादौ तदुपयोगिनीनां चान्द्रीणां कलानामानयनमाह—
इष्टग्रहकक्ष्याभ्यो यल्लब्धं चन्द्रकक्ष्यया भक्तवा।
ता मध्यमा ग्रहाणां सौरादीनां कलाश्चान्द्र्यः।।
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammnu. Digitized by S3 Foundation USA