सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

Brihat Samhita Vol 1 with Vimala Hindi Commentary

आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा

DevanagariHindipublished728 पृष्ठ

पृष्ठ 644, कुल 728 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 644

६०२ बृहत्संहिता
तालभूर्जपत्रदर्शने वस्त्रार्थं केशास्थि-
भस्मान्याक्रम्य व्याधिभयं ब्रूयात्।
निगडजालरज्ज्वाश्रित्य वल्कला-
न्यधिष्ठाय दर्शने वा बन्धनभयम्।। इति।।११४।।
अन्यदप्याह—
पिप्पलीमरिचशुण्ठिवारिदै रोध्रकुष्ठवसनाम्बुजीरकैः ।
गन्धमांसिशतपुष्पया वदेत्पृच्छतस्तगरकेण चिन्तयेत् ।।११५।।
स्त्रीपुरुषदोषपीडितसर्वार्थसुतार्थधान्यतनयानाम् ।
द्विचतुष्पदक्षितीनां विनाशतः कीर्तितैर्दृष्टैः ।।११६।।
यदि प्रश्नकाल में पीपल, मिर्च, सोंठ, मुस्ता ( नागरमोथा ), लोध्र, कूट, वस्त्र,
नेत्रबाला, जीरा, गन्धमांसि ( बाल छड़ ), सोंफ और तगर के फूल का दर्शन हो तो
क्रम से स्त्री के दोष, पुरुष के दोष, रोगी, सर्वनाश, अर्थनाश, पुत्रनाश, अर्थनाश,
धान्यनाश, पुत्रनाश, द्विपदनाश, चतुष्पदनाश और भूमिनाश की चिन्ता कहनी चाहिए।
जैसे पीपल के दर्शन से स्त्रीदोष की, मिर्च के दर्शन से पुरुषदोष की, सोंठ के दर्शन से
रोगी इत्यादि की चिन्ता कहनी चाहिये।।११५-११६।।
पिप्पल्यादिदर्शने स्त्र्यधिकृतां चिन्तां क्रमश्रो वदेत् । तत्र पिप्पलीदर्शने या स्त्री
दोषसंयुता सदोषा तत्कृतां चिन्तां प्रवदेत्। मरिचदर्शने पुरुषस्य दोषसंयुतस्य सपापस्य
चिन्तां वदेत्। शुण्ठिदर्शने पीडितस्य व्याधितस्य मृतस्य वा चिन्ताम्। वारिदा मुस्तास्तेषां
दर्शने सर्वनाशकृताम्। रोध्रदर्शने अर्थनाशकृताम्। कुष्ठदर्शने सुतनाशकृतां पुत्रविनाशजाम्।
वसनं वस्त्रं तद्दर्शने अर्थनाशकृताम्। अम्बुनो बालकस्य दर्शने धान्यनाशकृताम्।
जीरकमजाजी तद्दर्शने तनयस्य पुत्रस्य नाशकृताम्। गन्धमांस्या द्विपदानां द्विशफानां नाश-
कृताम्। शतपुष्पया चतुष्पदानां चतुःशफानां नाशकृताम्। तगरकेण क्षिते