सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

Brihat Samhita Vol 1 with Vimala Hindi Commentary

आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा

DevanagariHindipublished728 पृष्ठ

पृष्ठ 622, कुल 728 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 622

५८० बृहत्संहिता
अथ केषु कालेषु पुष्यस्नानं कुर्यादित्याह—
राष्ट्रोत्पातोपसर्गेषु राहोः केतोश्च दर्शने ।
ग्रहावमर्दने चैव पुष्यस्नानं समाचरेत् ॥८३॥
राज्य में किसी प्रकार का उत्पात या उपसर्ग ( उपद्रव ) होने पर तथा केतु का
दर्शन होने पर पुष्यस्नान करना चाहिये॥८३॥
राष्ट्रे राज्ये। उत्पातेषु दिव्यान्तरिक्षभौमेषु। तथोपसर्गेषूपद्रवेषु। अन्येषु व्याध्यादिषु।
राहborder्दर्शने रविचन्द्रग्रहणे। केतोर्दर्शने केतूद्ये। ग्रहावमर्दने ग्रहयुद्धे चैवमनेन प्रकारेण स
यथा पुष्यस्नानं समाचरेत् कारयेत्॥८३॥
अन्यच्चाह—
नास्ति लोके स उत्पातो यो ह्यनेन न शाम्यति ।
मङ्गलं चापरं नास्ति यदस्मादतिरिच्यते ॥८४॥
इस लोक में इस तरह का कोई उत्पात नहीं है, जो इस स्नान से नष्ट न हो और
ऐसा कोई माङ्गलिक कार्य नहीं है, जो इससे अधिक फल देने वाला हो॥८४॥
लोके स उत्पातो नास्ति न विद्यते यो ह्यनेन पुष्यस्नानेन न शाम्यति न शमं याति;
अति तु सर्व एव शाम्यतीत्यर्थः। हिर्यस्मार्थे। अस्मात् पुष्यस्नानाद्यदतिरिच्यते श्रेष्ठतरं
तदपरमन्यन्मङ्गलं नास्ति न विद्यते। तथा च गर्गः—
प्रतिपुष्येण यो राजा स्नायीत विधिपूर्वकम्।
तस्य राष्ट्रे न सीदन्ति मर्त्या ये जन्तवो भुवि।। इति।।८४।।
अन्यत् पुष्यस्नानमाहात्म्यमाह—
अधिराज्यार्थिनो राज्ञः पुत्रजन्म च काङ्क्षतः ।
तत्पूर्वमभिषेके च विधिरेष प्रशस्यते ॥८५॥
महाराजाधिराज पद की और पुत्र की इच्छा करने वाले राजा को उसके प्रथम
अभिषेक में भी यही विधि प्रशस्त है॥८५॥
राज्ञो नृपस्याधिराज्यार्थिनोऽधिराज्यमिच्छतस्तथा पुत्रजन्म सुतसम्भवं च कांक्षतः
समभिलषितः। तत्पूर्वं तत्प्रथमं योऽभिषेकस्तस्मिन्नप्यभिषेके एष एव विधिः प्रशस्यते
स्तूयत इष्यत इति। अतोऽभीष्टमभिलाषी किल्विषक्षयार्थं माङ्गलिकं स्नानं कुर्वीतेति
स्थितिः।।८५।।
अन्यदप्याह—
महेन्द्रार्थमुवाचेदं बृहत्कीर्तिर्बृहस्पतिः ।
स्नानमायुष्प्रजावृद्धिसौभाग्यकरणं परम् ॥८६॥
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA