सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

Brihat Samhita Vol 1 with Vimala Hindi Commentary

आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा

DevanagariHindipublished728 पृष्ठ

पृष्ठ 619, कुल 728 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 619

पुष्यस्नानाध्यायः ५७७
ततः किं कुर्यादित्याह—
पुण्याहशङ्खशब्दैराचान्तोऽभ्यर्च्य देवगुरुविप्रान्।
छत्रध्वजायुधानि च ततः स्वपूजां प्रयुञ्जीत ॥७३॥
इसके बाद पवित्र होकर राजा देवता, गुरु और ब्राह्मणों की पूजा करके छत्र, ध्वज
और खड्ग की पूजा करे; तत्पश्चात् अभीष्ट देवता की पूजा करे॥७३॥
ततो नृपः पुण्याहशङ्खशब्दैश्च सहाऽऽचान्तः शुद्धकायो देवान् सुरान्। गुरून्नुपाध्यायान्।
विप्रान् ब्राह्मणान्। अभ्यर्च्य सम्पूज्य। तथा छत्रध्वजायुधानि, छत्रमातपत्रम्, ध्वजं चिह्नम्,
आयुधं खड्गादि। एतानि सम्पूज्य ततोऽनन्तरं स्वपूजामात्मीयेष्टदेवतार्चां प्रयुञ्जीत कारये-
दिति॥७३॥
ततः किं कुर्यादित्याह—
आयुष्यं वर्चस्यं रायस्पोषाभिर्ऋग्भिरेताभिः ।
परिजप्तं वैजयिकं नवं विदध्यादलङ्कारम् ॥७४॥
आयुष्यं, वर्चस्यं, रायस्पोष आदि छः ऋचाओं से अभिमन्त्रित विजय करने वाला
नवीन आभूषण राजा पहने॥७४॥
ततोऽनन्तरं नवमभिनवमलङ्कारं विभूषणादि वैजयिकं विजयावहं विदध्याद्धारयेत्।
कीदृशम्? आयुष्यं वर्चस्यम्। रायस्पोषाभिरेताभिः षड्भिर्ऋग्भिः परिजप्तमभिमन्त्रितम्।
ततः किं कुर्यादित्याह—
गत्वा द्वितीयवेदीं समुपविशेच्चर्मणामुपरि राजा।
देयानि चैव चर्माप्युपर्यपर्यमेतानि ॥७५॥
वृषस्य वृषदंशस्य रुरोश्च पृषतस्य च।
तेषामुपरि सिंहस्य व्याघ्रस्य च ततः परम् ॥७६॥
बाद में द्वितीय वेदी पर जाकर राजा चमड़े के ऊपर बैठे, चमड़ों को आगे दी गई
विधि के अनुसार ऊपर-ऊपर रक्खे। जैसे सबसे पहले बैल का, बाद में बिल्ली का,
इसके बाद काले मृग का, इसके बाद हरिण का, इसके बाद सिंह का और अन्त में
व्याघ्र का चमड़ा रक्खे॥७५-७६॥
ततो द्वितीयवेदीं दक्षिणां गत्वा प्राप्य तत्र च राजा नृपश्चर्मणामुपरि समुपविशेतितिष्ठेत्।
तथोपर्य्युपरि चर्माण्यनेकप्रकारेणैतानि स्थाप्यानि यानि तानीत्याह।
वृषस्येति। तद्यथा—वृषस्य बलीवर्दस्य सम्बन्धि प्रथमं दद्यात्। तत्रोपरि वृषदंशस्य
मार्जारस्य। तस्योपरि रुरोर्मृगजातेः। तस्योपरि पृषतस्य च मृगजातेरेव। तेषामुपरि सिंहस्य
हरेः। ततः परं तस्योपरि व्याघ्रस्येति॥७५-७६॥
बृ० भ० प्र०-३७
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA