सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

Brihat Samhita Vol 1 with Vimala Hindi Commentary

आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा

DevanagariHindipublished728 पृष्ठ

पृष्ठ 606, कुल 728 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 606

५६४ बृहत्संहिता
या ईशान कोण में नम्र होकर पुरोहित को खीर, अक्षत, दधि और पुष्पों के द्वारा बलि देनी
चाहिये इसके बाद मुनियों द्वारा कथित आवाहन-मन्त्र पढ़ना चाहिये।।१८-१९।।
दैवज्ञः सांवत्सरिकः। अमात्यो मन्त्री। याजकः पुरोधाः। एते दैवज्ञामात्ययाजकाः
पुरान्नगरान्नक्तं रात्रौ निष्क्रम्य निर्गत्य प्राच्यां पूर्वस्यां दिशि कौबेर्यमुत्तरस्यां दिशि ईशाधि-
पायामैशान्यां दिशि आशायां बलिमुपहारं कुर्युः।
लाजाक्षतेति। प्रयत: संयतः। प्रणतः प्रह्वः। पुरोहितो लाजाभिरक्षतैर्यवैर्दध्ना क्षीर-
विकारेण कुसुमैः पुष्पैरावाहनमामन्त्रणं कुर्यात्। तस्मिन्नावाहने मुनिभिर्गर्गादिभिरयं वक्ष्यमाणो
मन्त्रः समुद्दिष्ट उक्तः।।१८-१९।।
अधुना तमेवाह—
आगच्छन्तु सुराः सर्वे येऽत्र पूजाभिलाषिणः।
दिशो नागा द्विजाश्चैव ये चाप्यन्येऽशभागिनः ॥२०॥
आवाह्यैवं ततः सवनिवं ब्रूयात् पुरोहितः।
श्वः पूजां प्राप्य यास्यन्ति दत्त्वा शान्तिं महीपतेः ॥२१॥
जो देवता इसमें पूजा के इच्छुक हैं, वे दिशा, नाग, ब्राह्मण और अन्य अंश भोगी
गण सभी यहाँ आगमन करें। इस तरह पुरोहित सबका आवाहन करके वक्ष्यमाण रूप
से प्रार्थनापूर्वक बोले—'आप सब आगामी प्रातःकाल में पूजा पाकर राजा को शान्ति
प्रदान करके जायेंगे'।।२०-२१।।
सर्वे सुरा ये चात्रास्मिन् पूजाभिलाषिणोऽर्चार्थिनस्ते सर्वः एव निःशेषा आगच्छन्तु
आयान्तु। तथा दिश आशाः। नागाः पन्नगाः। द्विजा मुनयः। ये चाप्यन्ये परे चानुकीर्तिताः।
अंशभागिनो भागभाजस्ते आयान्तु।
एवमनेन प्रकारेण सर्वानशेषानावाह्य परिमन्त्र्य ततः पश्चादनन्तरं पुरोहित आचार्य
एवमनेन प्रकारेण ब्रूयाद्वदेत्। येऽत्र सुरा आगतास्ते श्वः प्रातः पूजामर्चां प्राप्य लब्ध्वा
महीपते राज्ञः शान्तिं श्रेयो दत्वा यास्यन्ति गमिष्यन्ति।।२०-२१।।
ततः किं कुर्यादित्याह—
आवाहितेषु कृत्वा पूजां तां शर्वरीं वसेयुस्ते।
सदसत्स्वप्ननिमित्तं यात्रायां स्वप्नविधिरुक्तः ॥२२॥
आवाहिन देवता आदि की पूजा करके सभी (दैवज्ञ, मन्त्री, याजक) वह रात्रि
वहीं व्यतीत करें। बाद में रात्रि में जो स्वप्न दिखाई दे, तदनुसार ही शुभाशुभ फल
जानना चाहिये, इसको जानने की विधि यात्रा नामक ग्रन्थ में कही गई है।।२२।।
तेष्वावाहितेषु सुरेषु पूजामर्चां विधाय तां शर्वरीं रात्रिं ते दैवज्ञामात्ययाजका वसेयु-
स्तिष्ठेयुः। किमर्थम्? सदसत्स्वप्ननिमित्तम्, शुभाशुभसन्दर्शनार्थम्। यात्रायां यज्ञेऽश्वमे-
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammnu.. Digitized by S3 Foundation USA