बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 1 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 575, कुल 728 में से
संदर्भ में पढ़ेंउत्पाताध्यायः ५३३
अकाले प्रसवे चैव कालातीतेऽथवा पुनः।
असङ्ख्याजनने चैव युग्मस्य प्रसवे तथा।।
अमानुषाणि काण्डानि सञ्जातव्यञ्जनानि वा।
अनङ्गा ह्यधिकाङ्गा वा हीनाङ्गाः सम्भवन्ति वा।।
विमुखाः पक्षिसदृशास्तथार्थपुरुषाश्च वा।
विनाशं तस्य देशस्य कुलस्य च विनिर्दिशेत्।।
अप्राप्तवयसे गर्भे द्वौ चतुष्पात् त्रयोऽपि वा।
अत्युच्चा विनताश्चापि प्रजायन्तेऽनयो भवेत्।।
वडवा हस्तिनी गौर्वा यदि युग्मं प्रसूयते।
विजन्यं विकृतं वापि षड्भिर्मासैर्नृपक्षयः।। इति।
षण्मासादिति । सूतिफलं प्रसूतिफलं षण्मासात् परतो भवति। अत्र शान्तौ गर्गोक्तौ
गर्गमहर्षिकथितौ श्लोकौ द्वाविमौ वक्ष्यमाणौ।।५२।।
एतौ चाह—
नार्यः परस्य विषये त्यक्तव्यास्ता हितार्थिना ।
तर्पयेच्च द्विजान् कामैः शान्तिं चैवात्र कारयेत् ।।५३।।
चतुष्पदाः स्वयूथेभ्यस्त्यक्तव्याः परभूमिषु ।
नगरं स्वामिनं यूथमन्यथा तु विनाशयेत् ।।५४।।
अपना हित चाहने वाले मनुष्य को विकारयुत स्त्रियों को अन्य देश में ले जाकर
परित्याग कर देना चाहिये; साथ ही इच्छानुसार ब्राह्मणों को प्रसन्न कर इस उत्पात की
शान्ति करनी चाहिये। इसी प्रकार विकारयुत चतुष्पदों को भी समूह से अलग कर अन्य
स्थान पर ले जाकर त्याग देना चाहिये; अन्यथा वे विकारयुक्त चतुष्पद सम्बद्ध नगर,
नगर के स्वामी और समूह का नाश कर देते हैं।।५३-५४।।
ता नार्यो योषितः सञ्जातविकारा हितार्थिना हितमिच्छता परस्यान्यस्य विषये देशे
त्यक्तव्याः। द्विजान् ब्राह्मणान् कामैरिच्छाभिस्तर्पयेत् पूजयेत्, तथाऽत्रास्मिन्नुत्पाते शान्तिं
च कारयेत्।
चतुष्पदा वडवादयः स्वयूथेभ्य आत्मीयवृन्देभ्यः परभूमिष्वन्यदेशेषु त्यक्तव्याः।
एवं कृते श्रेयो भवति। अन्यथाऽपरित्यागान्नगं पुरं स्वामिनमधिपतिं यूथं तु विनाशयेत्
क्षयं नयति।।५३-५४।।
इति प्रसववैकृतम्
अथान्यानुत्पातानाह—
परयोनावभिगमनं भवति तिरश्चामसाधु धेनूनाम्।
उक्षाणो वान्योन्यं पिबति श्वा वा सुरभिपुत्रम्।।५५।।
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA