बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 1 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 564, कुल 728 में से
संदर्भ में पढ़ें५२२ बृहत्संहिता
ब्राह्मणानां समूहानां विबुधगणानां देववृन्दानामर्चा पूजाः तथा गीतं नृत्यमुत्सवाश्च रात्रि-
जागरणं कार्यम्। एते यैरवनिपालै राजभिर्विधिवत्सम्यग्विधानेन प्रयुक्ताः कारिताः तेषां राज्ञां
दुरितपाक उत्पातानिष्टफलं न भवति। यतो दक्षिणाभिश्च रुद्धो निवारित इति।।१७।।
इति लिङ्गवैकृतम्
•
अथान्यानुत्पातानाह—
राष्ट्रे यस्यानग्निः प्रदीप्यते दीप्यते च नेन्धनवान्।
मनुजेश्वरस्य पीडा तस्य च राष्ट्रस्य विज्ञेया ।।१८।।
जिस राजा के राज्य में विना अग्नि की ज्वाला दिखाई दे और काष्ठयुत अग्नि
प्रज्ज्वलित न हो तो उस राजा और देश को पीड़ा होती है।।१८।।
यस्य मनुजेश्वरस्य राज्ञो राष्ट्रे जनपदे अनग्निः प्रदीप्यते विनाग्निना ज्वाला दृश्यते।
तथेन्धनवान् काष्ठयुक्तोऽग्निर्न दीप्यते न ज्वलति। यत्रैवं तत्र मनुजेश्वरस्य राज्ञस्तस्य च
राष्ट्रस्य देशस्य पीडा विज्ञेया ज्ञातव्या।।१८।।
अन्यदाह—
जलमांसार्द्रज्वलने नृपतिवधः प्रहरणे रणो रौद्रः।
सैन्यग्रामपुरेषु च नाशो वह्नेर्भयं कुरुते ॥१९॥
जल, मांस और गीली वस्तु में अकारण जलन उत्पन्न हो तो राजा की मृत्यु, खड्ग
आदि में जलन उत्पन्न हो तो भयंकर युद्ध और सेनाओं या नगर में अग्नि नहीं मिले तो
अग्नि का भय होता है।।१९।।
जलमुदकम्। मांसमामिषम्। आर्द्रमशुष्कं यत्किञ्चित्। एषां ज्वलने नृपतिवधो राज्ञो
मरणम्। प्रहरणे आयुधे खड्गादौ ज्वलिते रौद्रो घोरो रणः सङ्ग्रामः। सैन्ये सेनायाम्।
ग्रामे। पुरे च नगरे। एतेषु वह्नेरग्नेर्नाशोऽनुपलब्धिः। वह्निभयमग्निभीतिं कुरुते।।१९।।
अथान्यत्—
प्रासादभवनतोरणकेत्वादिष्वननलेन दग्धेषु।
तडिता वा षण्मासात् परचक्रस्यागमो नियमात् ॥२०॥
प्रासाद (देवगृह), घर, तोरण या ध्वज अग्नि के विना या बिजली से दग्ध हो
जायें तो छः मास बाद निश्चय ही दूसरे राजा की सेनाओं का आगमन होता है।।२०।।
प्रासादो देवगृहम्। भवनं वेश्म। तोरणं प्रसिद्धम्। केतुर्ध्वजः। आदिग्रहणात् कोष्ठा-
गारकुशूलादयः। एतेष्वननलेन विनाऽग्निना दग्धेषु। तडिता वा विद्युता वा दग्धेषु सत्सु
षण्मासात् षड्भिर्मासैः परतो नियमान्निश्चयात् परचक्रस्यान्यनृपसैन्यस्याऽऽगमो भवति।।२०।।
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA