सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

Brihat Samhita Vol 1 with Vimala Hindi Commentary

आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा

DevanagariHindipublished728 पृष्ठ

पृष्ठ 562, कुल 728 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 562

५२० बृहत्संहिता
गुरुसितशनैश्चरोत्थं पुरोधसां विष्णुजं च लोकानाम् ।
स्कन्दविशाखसमुत्थं माण्डलिकानां नरेन्द्रणाम् ।।११।।
वेदव्यासे मन्त्रिणि विनायके वैकृतं चमूनाथे ।
धातरि सविश्वकर्मणि लोकाभावाय निर्दिष्टम् ।।१२।।
देवकुमारकुमारीवनिताप्रेष्येषु वैकृतं यत् स्यात् ।
तन्नरपतेः कुमारककुमारिकास्त्रीपरिजनानाम् ।।१३।।
रक्षः पिशाचगुह्यकनागानामेवमेव निर्दिष्टम् ।
मासैश्चाप्यष्टाभिः सर्वेषामेव फलपाकः ।।१४।।
मुनि, धर्म, पिता और ब्रह्मा में उत्पन्न विकृति ब्राह्मणों को; महादेव और लोकपालों
( इन्द्र आदि ) में उत्पन्न विकृति पशुओं को; बृहस्पति, शुक्र और शनैश्चर में उत्पन्न विकृति
पुरोहितों को; विष्णु में उत्पन्न विकृति मनुष्यों को; कार्तिकेय और विशाख देव में उत्पन्न
विकृति मण्डलाधिप राजाओं को; वेदव्यास में उत्पन्न विकृति मन्त्री को; गणेश में उत्पन्न
विकृति सेनापति को; ब्रह्मा और विश्वकर्मा में उत्पन्न विकृति मनुष्यों को; देवकुमारों में
उत्पन्न विकृति राजकुमारों को; देवकुमारी में उत्पन्न विकृति राजकुमारियों को; देवाङ्गनाओं
में उत्पन्न विकृति राजपत्नियों को एवं देवताओं के दास में उत्पन्न विकृति राजाओं के
सेवकों को अशुभ फल प्रदान करने वाली होती है। इसी प्रकार राक्षसों में उत्पन्न विकृति
राजकुमारों को, पिशाचों में उत्पन्न विकृति राजकुमारियों को, यक्षों में उत्पन्न विकृति
राजपत्नियों को और नागों में उत्पन्न विकृति राजसेवकों को अशुभ फल देने वाली होती
है। इन सभी उत्पातों का फल आठ महीने में घटित होता है।।१०-१४।।
ऋषयो मुनयः । धर्मो देवविशेषः । पितरः प्रसिद्धा भूतजना लेपमयाः कुत्रचित् क्रियन्ते ।
ब्रह्मा पितामहः । एतेषु यत्रोद्भूतमुत्पन्नं वैकृतं विकारस्तद् द्विजातीनां ब्राह्मणानामनिष्ट-
मशुभप्रदमित्यर्थः ।
यच्च रुद्रस्य महादेवस्य वैकृतं लोकपालादीनामिन्द्रादीनां च यद्वैकृतं तदुत्पन्नं तत्पशूनां
चतुष्पदानामनिष्टमशुभम् ।
गुरुर्जीवः । सितः शुक्रः । शनैश्चर आर्किः । तदुत्थं तत्सम्भवमनिष्टं पुरोधसां पुरोहिता-
नाम् । विष्णुजं नारायणोद्भूतं वैकृतं लोकानां जनानामनिष्टम्। स्कन्दः कुमारः । विशाखो
देवविशेषः । तत्समुत्थं तदुद्भूतं माण्डलिकानां मण्डलाधिपानां नरेन्द्राणां राज्ञामनिष्टम्।
वेदव्यासो व्यास एव। वेदव्यासे यद्वैकृतं तन्मन्त्रिणि सचिवे अनिष्टम्। विनायके
गणपतौ वैकृतं तच्चमूनाथे सेनापातावनिष्ठम्। धातरि प्रजापतौ सविश्वकर्मणि विश्वकर्मसहिते
यद्वैकृतं तल्लोकानां जनानामभावाय विनाशाय निर्दिष्टं कथितम्।
देवकुमाराणां यद्वैकृतं तन्नरपतेः कुमाराणामनिष्टम्। एवं देवकुमारीणां यद्वैकृतं
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA