बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 1 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 473, कुल 728 में से
संदर्भ में पढ़ेंउल्कालक्षणाध्यायः ४३१
यदि उल्का से हत हो तो चोरों को पीड़ा होती है तथा अश्विनी, हस्त, अभिजित्, कृत्तिका
या विशाखा नक्षत्र की योगतारा यदि उल्का से हत हो तो कलाओं को जानने वालों को
पीड़ा होती है।।१८-१९।।
भाग्यं पूर्वफल्गुनी। आदित्यं पुनर्वसुः। धनिष्ठा। मूलम्। एतेषु नक्षत्रेषूल्काहतेषूल्कया
ताडितेषु। एतेषां योगतारा यद्युल्काहता भवति तदा युवतीनां स्त्रीणां पीडा भवति। तथा
पुष्यः। अनिलः स्वातिः। विष्णुदेवः श्रवणम्। एतेषूल्काहतेषु विप्राणां क्षत्रियाणां च पीडा
भवति।
रोहिण्युत्तराक्ष्यं ध्रुवाणि। मृगशिरश्चित्रानुराधा रेवतीति सौम्यानि मृदूनित्यर्थः। एतेषूल्काहतेषु
नृपाणां राज्ञां पीडा भवति। पूर्वत्रयं भरणी मघा च उग्राणि। आर्द्राश्लेषा-ज्येष्ठामूलानि
दारुणानि। एतेषूल्काहतेषु चौराणां तस्कराणां पीडा भवति। अश्विनी तिष्यं हस्तोऽभिजिदिति
क्षिप्राणि कृत्तिका विशाखा साधारणं तेषूल्काहतेषु कलाविदुषां कला-विषये गीतनृत्यचित्रवाद्ये
ये पण्डितास्तेषां पीडा भवति।।१८-१९।।
अन्यदप्याह—
कुर्वन्त्येताः पतिता देवप्रतिमासु राजराष्ट्रभयम्।
शक्रोपरि नृपतीनां गृहेषु तत्स्वामिनां पीडाम् ॥२०॥
आशाग्रहोपघाते तद्देश्यानां खले कृषिरतानाम्।
चैत्यतरौ सम्पतिता सत्कृतपीडां करोत्युल्का ॥२१॥
द्वारि पुरस्य पुरक्षयमथेन्द्रकीले जनक्षयोऽभिहितः।
ब्रह्मायतने विप्रान् विनिहन्याद् गोमिनो गोष्ठे ॥२२॥
उल्का यदि देवता की मूर्ति पर गिरे तो राजा और राष्ट्र को भय, इन्द्र के ऊपर गिरे
तो राजाओं को भय और घर पर गिरे तो गृहपति को पीड़ित करता है। दिक्पति ग्रह यदि
उल्का से हत हों तो उस दिशा में रहने वाले मनुष्यों को, खलिहान में गिरे तो किसानों को
और छोटे मन्दिर के पास स्थित वृक्ष पर उल्का गिरे तो पूज्य व्यक्तियों को पीड़ित करता
है। पुरद्वार पर यदि उल्का गिरे तो पुर का, द्वार के किवाड़ पर गिरे तो पुरवासियों का,
ब्रह्मा के मन्दिर पर गिरे तो ब्राह्मणों का और गोष्ठ ( गायों के स्थान = गोठ ) पर गिरे तो
गायों का पालन करने वालों का नाश करती है॥२०-२२॥
कुर्वन्त्येता इति। एता उल्का देवप्रतिमासु सुरार्चासु पतिता राजभयं नृपभयं राष्ट्रभयं
जनपदभयं च कुर्वन्ति। शक्र इन्द्रस्तस्योपरि पतिता नृपतीनां राज्ञां भयं कुर्वन्ति। गृहेषु
वेश्मसु पतितास्तत्स्वामिनां गृहपतीनां पीडां कुर्वन्ति।
आशा दिशः। ग्रहाः सूर्यादयः। आशाग्रहा दिक्पतयो ग्रहाः। ते च—'प्रागाद्या
रविशुक्ललोहिततमः सौरेन्दुवित्सूरयः' इत्युक्तास्तेषामुपघाते उल्कापीडने तद्देश्यानां तद्दिग्नि-
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA