बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

ग्रहभक्तियोगाध्यायः २७९
कलिङ्गाः। पुण्ड्रा जनाः। गोलाङ्गूलाः। श्रीपर्वतः। वर्द्धमानम्।
इक्षुमतीनाम्नी नदी। इतिशब्दः प्रकारे। अथानन्तरम्। तस्करो देशो जना वा। पारता
जनाः। कान्तारमटवी। गोपा गोपालकाः। बीजानि प्रसिद्धानि। तुषधान्यं शालयः। कटुकं
द्रव्यं मरिचादि। तरवो वृक्षाः। कनकं सुवर्णम्। दहनोऽग्निः। विषं महौषधम्। समरशूराः
संग्रामवीराः।
भेषजमौषधम्। भिषजो वैद्याः। चतुष्पादाः पशवः। कृषिकराः कार्षकाः। नृपा राजानः।
हिंस्राः पापाः। यायिनो विजिगमिषवः। चौरास्तस्कराः। व्यालाः सर्पाः। अरण्यं निर्जनो
देशः। यशोयुता यशस्विनः। तीक्ष्णं निम्बादि, तीक्ष्णा वा जनाः। एषां सर्वेषां भास्कर
आदित्यः स्वामी प्रभुरिति। तथा च काश्यपः—
प्रागर्द्धं नर्मदायाश्च शोणः शबरमागधाः।
उड्रा वङ्गा कलिङ्गाश्च बाह्लीका यवनाः शकाः।।
काम्बोजा मेकलाः सुह्माः प्राग्ज्योतिषकिरातकाः।
चीनाः सर्वे सुशैलेयाः पार्वता बहिरन्तजा
यमुनाया याम्यकूलं कौशाम्ब्यौदुम्बराणि ..
विन्ध्याटवी च पुण्ड्राश्च वर्द्धमानाश्च पर्वताः।।
श्रीपर्वतश्चेदिपुरं गोलाङ्गूलं तथैव च।
इक्षुमत्याश्रिता ये च जनाः शूराः मदोत्कटाः।।
कान्तारमथ गोपाश्च कन्दरास्तस्करास्तथा।
समरे विषमाः शूरास्तरवः कटुका अपि।।
चतुष्पदा भेषजं च धान्यं वा भिषजस्तथा।
अरण्यवासिव्यालाश्च कार्षका बालकास्तथा।।
गौरपत्यं च किञ्जल्कं पुंसंज्ञा ये च जन्तवः।
सर्वेषां भास्करः स्वामी तेजस्तेजस्विनामपि।। इति।।१-५।।
अथ चन्द्रस्याह—
गिरिसलिलदुर्गकोशलभरुकच्छसमुद्ररोमकतुषाराः ।
वनवासितङ्गणहलस्त्रीराज्यमहार्णवद्वीपाः ॥६॥
मधुररसकुसुमफलसलिललवणमणिशङ्खमौक्तिकाब्जानाम् ।
शालियवौषधिगोधूमसोमपाकन्दविप्राणाम् ॥७॥
सितसुभगतुरंगरतिकरयुवतिचमूनाथभोज्यवस्त्राणाम् ।
शृङ्गिनिशाचरकार्षकयज्ञविदां चाधिपश्चन्द्रः ॥८॥
पर्वतदुर्ग, जलदुर्ग, कोशल देशवासी मनुष्य, भरुकच्छ, समुद्र, रोमक, तुषार, वनवासी
तङ्गण, हल, स्त्रीराज्य, महासागर के अन्तर्गत द्वीप, मधुर रस, सभी पुष्प और फल, जल,
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA