बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

२८० बृहत्संहिता
नमक, मणि, शङ्ख, मोती, जल से उत्पन्न होने वाली वस्तु ( कमल आदि ), धान्य, यव,
ओषधी, गेहूँ, सोमरस पीने वाले मनुष्य, आक्रन्द ( पार्श्व रक्षकों के अन्तर्गत राज ),
ब्राह्मण, श्वेत वर्ण की सभी वस्तुयें, सभी जनों का प्रिय, अश्व, कामी, स्त्री, सेनापति,
भोजनसामग्री, वस्त्र, शृङ्गी पशु, निशाचर, किसान, याज्ञिक—इन सबों के स्वामी चन्द्र
nQ|६-८।।
गिरिदुर्गं पर्वतदुर्गम्। सलिलदुर्गं जलदुर्गम्। कोशला जनाः। भरुकच्छाः। समुद्राः
सागराः। रोमकाः। तुषाराः। वनवासिनः। तङ्गणाः। हलाः। स्त्रीराज्यम्। महार्णवद्वीपा
वडवामुखद्वीपाः।
मधुररसं यत्किञ्चित् कुसुमानि फलानि सर्वाणि। सलिलं जलम्। लवणं सैन्धवम्।
मणयः। शङ्खः। मौक्तिकम्। अब्जाः सलिलसम्भवाः पद्मप्रभृतयः। शालयो धान्यानि।
यवाः। औषधयः। गोधूमाः। सोमपा याज्ञिकाः। आक्रन्दः पार्ष्णिग्राहान्तरितो राजा।
विप्रा ब्राह्मणाः।
सितं श्वेतवर्णं यत्किञ्चित् रूप्यं वा। सुभगाः सर्वजनप्रियाः। तुरगा अश्वाः। रतिकराः
कामिनः। युवतयः स्त्रियः। चमूनाथाः सेनापतयः। भोज्यं प्रसिद्धम्। वस्त्राण्यम्बराणि।
शृङ्गणः प्रसिद्धाः प्राणिनः। निशाचरा रात्रिचराः। कार्षकाः कृषिकाराः। यज्ञविदो यज्ञसूत्रज्ञाः।
एतेषां चाधिपश्चन्द्रः शशी। तथा च काश्यपः—
पर्वता जलदुर्गाश्च कोशलास्तङ्गणा हलाः।
स्त्रीराज्यं भरुकच्छश्च तुषारा वनवासिनः।।
मौक्तिकं मणिशङ्खाब्जमौषधं कुसुमं फलम्।
द्वीपा महार्णवे ये च मधुरा लवणादयः।।
गोधूमाः शालयः शृङ्गिकार्षकाश्च यवा अपि।
सोमपा ब्राह्मणा ये च यज्ञज्ञास्तु सुरासवम्।।
स्त्रीसौभाग्यसमेताश्च लास्यहास्येक्षितानि च।
निशाचराधिपश्चन्द्रो हृष्टानां च प्रकीर्तितः।। इति।।६-८।।
अथ भौमस्याह—
शोणस्य नर्मदाया भीमरथायाश्च पश्चिमाद्धॆस्थाः।
निर्विन्ध्या वेत्रवती सिप्रा गोदावरी वेणा ।।९।।
मन्दाकिनी पयोष्णी महानदी सिन्धुमालतीपाराः।
उत्तरपाण्ड्यमहेन्द्राद्रिविन्ध्यमलयोपगाश्चोलाः ।।१०।।
द्रविडविदेहान्ध्राश्मकभासापरकौङ्कणाः समन्त्रिशिकाः।
कुन्तलकेरलदण्डककान्तिपुरमलेच्छसङ्करिणः ।।११।।
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA