बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 1 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 262, कुल 728 में से
संदर्भ में पढ़ें२२२ बृहत्संहिता
अथ शुक्रपुत्रांश्चतुरशीतिसंख्यांस्तानाह—
सौम्यैशान्योरुदयं शुक्रसुता यान्ति चतुरशीत्याख्याः ।
विपुलसिततारकास्ते स्निग्धाश्च भवन्ति तीव्रफलाः ॥१७॥
विस्तीर्ण, शुक्ल और निर्मल शरीर वाले चौरासी प्रकार के शुक्रपुत्र केतु हैं। ये उत्तर
और ईशान कोण में उदित होते हैं तथा इनका दर्शन होने से तीव्र (अशुभ) फल होता है।
शुक्रसुता भार्गवपुत्राश्चतुरशीत्याख्याः । चतुरशीतिसंज्ञाश्चतुरशीतिसंख्याश्च। सौम्यै-
शान्योरुदयं यान्ति। सौम्या उत्तरा। ऐशानी पूर्वोत्तरा। तत उदयं यान्ति गच्छन्ति। ते च
विपुलसिततारका विपुला विस्तीर्णाः सिताः शुक्लास्तारका येषाम्। स्निग्धा निर्मलदेहाः।
ते तीव्रफला भवन्ति। अनिष्टफला इत्यर्थः। तथा च गर्गः—
स्थूलैकतारकाः श्वेताः स्नेहवन्तश्च सप्रभाः।
आर्चिष्मन्तः प्रसन्नाश्च तीव्रेण वपुषान्विताः।।
एते विसर्पका नाम शुक्रपुत्राः पुरोदयाः।
अशीतिश्चतुरश्चैव लोकक्षयकराः स्मृताः।। इति।।१७।।
अथ षष्टिः शनैश्चरपुत्रांस्तानाह—
स्निग्धाः प्रभासमेता द्विशिखाः षष्टिः शनैश्चराङ्गरुहाः ।
अतिकष्टफला दृश्याः सर्वत्रैते कनकसंज्ञाः ॥१८॥
निर्मल, कान्ति से युक्त, दो शिखा वाले शनैश्चर के पुत्र साठ प्रकार के केतु हैं। ये
कनकसंज्ञक हैं और सभी दिशाओं में उदित होते हैं। इनके दर्शन होने से बहुत अशुभ फल
होते हैं॥१८॥
स्निग्धा निर्मलाः। प्रभासमेताः कान्त्यन्विता दीप्तिमन्तः। द्विशिखा द्विचूडास्ते च
षष्टिसंख्याः शनैश्चराङ्गरुहाः शनैश्चरपुत्राः। एते कनकसंज्ञाः कनककेतवः। सर्वत्र सर्वासु
दिक्षु दृश्याः। अतिकष्टफला अत्यशुभफलाश्च ते। तथा च गर्गः—
सुस्निग्धा रश्मिसंयुक्ता द्विशिखाः सप्ततारकाः।
षष्टिस्ते कनका घोराः शनैश्चरसुता ग्रहाः।। इति।।१८।।
अथ गुरुसुताः पञ्चषष्टिस्तानाह—
विकचा नाम गुरुसुताः सितैकताराः शिखापरित्यक्ताः ।
षष्टिः पञ्चभिरधिका स्निग्धा याम्याश्रिताः पापाः ॥१९॥
श्वेत, एक तारे वाले, शिखारहित, निर्मल शरीर वाले पैंसठ प्रकार के बृहस्पति-पुत्र
केतु हैं। ये विकचसंज्ञक और दक्षिण दिशा में उदित होते हैं एवं इनका दर्शन होने से पाप
(अशुभ) फल होता है॥१९॥
षष्टिः पञ्चभिरधिका पञ्चषष्टिः केतवो विकचा नाम विकचसंज्ञा गुरुसुता बृहस्पति-
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA