सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

Brihat Samhita Vol 1 with Vimala Hindi Commentary

आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा

DevanagariHindipublished728 पृष्ठ

पृष्ठ 185, कुल 728 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 185

भौमचाराध्यायः १४५
अथ रुधिराननस्याह—
रुधिराननमिति वक्त्रं पञ्चदशात् षोडशाच्च विनिवृत्ते ।
तत्कालं मुखरोगं सभयं च सुभिक्षमावहति ॥१४॥
यदि अस्त-कालिक नक्षत्र से पन्द्रहवें या सोलहवें नक्षत्र में जाकर मंगल लौटता
( वक्री होता ) हो तो वह वक्र रुधिरानन कहलाता है। इसके उदयकाल में मुख का रोग,
भय और सुभिक्ष होता है॥१४॥
उदयापेक्षया पञ्चदशान्नक्षत्रात् षोडशाच्च विनिवृत्ते वक्रितेऽङ्गारके रुधिराननमिति
नाम वक्त्रम्। तच्च तत्कालं यावद्वक्रं तावन्मुखरोगं वक्त्रं पीडितं सभयं भयसहितं च
सुभिक्षमावहत्युत्पादयति। तथा च गर्गः—
यदि पञ्चदशर्क्षं तु भूसुतः षोडशेऽपि वा।
निवृत्तिं कुरुते वक्रस्तद्विदुर्लोहिताननम् ।।
दीप्तिमन्तः पार्थिवाश्च भवन्ति प्रथिता भुवि।
क्षत्रकोपश्च सुमहान् मुखरोगा भवन्ति च ।।
तथा च पराशरः—'पञ्चदशषोडशयोर्मुखरोगो नृपक्षोभः शस्त्रकोपश्च' इति ।।१४।।
अथासिमुशलस्याह—
असिमुशलं सप्तदशादष्टादशतोऽपि वा तदनुवक्रे ।
दस्युगणेभ्यः पीडां करोत्यवृष्टिं सशस्त्रभयाम् ॥१५॥
यदि अस्तकालिक नक्षत्र से सत्रहवें सा अठारहवें नक्षत्र में जाकर मङ्गल पीछे की
तरफ लौटता हो तो वह असिमुशल वक्र कहलाता है। इसमें लोगों को चोरों से पीड़ा,
अनावृष्टि और शस्त्रभय होता है॥१५॥
उदयापेक्षया सप्तदशान्नक्षत्रादष्टादशतोऽपि वा वक्रितेऽङ्गारके वद्वक्रमसिमुशलं
नाम। तच्चानुवक्रे स्पष्टगत्याऽऽश्रिते भौमे दस्युगणेभ्यश्चौरसंघेभ्यः सकाशात् प्रजानां
पीडां करोति। तथाऽवृष्टिं सशस्त्रभयां शस्त्रभयेन सहितां च करोति। तथा च गर्गः—
सप्तादशेऽष्टादशे वा लोहिताङ्गे निवर्तिते।
निस्त्रिंशमुशलं नाम तद्वक्रं परिकीर्तितम् ।।
पशुपुत्रधनं धान्यमाहरन्ते तु दस्यवः।
प्राणिनां जीवनं हन्ति जायते शस्त्रसम्भ्रमः ।।
तथा च पराशरः— 'सप्तदशेऽष्टादशे वा दस्युगणैः प्रजानामुपद्रवमवृष्टिं शस्त्रभयं
च' इति ।।१५।।
अथात्रैव योगवशेन विशेषफलमाह—
भाग्यार्यमोदितो यदि निवर्तते वैश्वदैवते भौमः ।
प्राजापत्येऽस्तमितस्त्रीनपि लोकान्निपीडयति ॥१६॥
बृ० भ० प्र०-१०