सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

Brihat Samhita Vol 1 with Vimala Hindi Commentary

आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा

DevanagariHindipublished728 पृष्ठ

पृष्ठ 134, कुल 728 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 134

९४ बृहत्संहिता
दूरवासिनः। कुनृपान् कुत्सितनरपतीन्। हन्ति घातयति। यमेन शनैश्चरेणाऽऽहते शृङ्गे
शस्त्रक्षुद्भयकृत्। शस्त्रभयं क्षुद्भयं दुर्भिक्षं च करोति। शशिजेन बुधेनाऽऽहते अवृष्टिर्जं
अवृष्ट्युद्भूतं भयं दुर्भिक्षजं भयं च करोति। महेन्द्रगुरुणा बृहस्पतिना हते श्रेष्ठान् नरपतीन्
हन्ति घातयति। शुक्रेण सितेनाऽऽहते शृङ्गे अल्पान् नृपान् स्वल्पान् नृपान् हन्ति। चशब्दः
समुच्चये सर्वत्राऽत्र।
शुक्ले याप्यमिति। इदं ग्रहकृतं शृङ्गभङ्गफलं शुक्लपक्षे याप्यं भवति किञ्चिद्द्र-
वतीत्यर्थः। कृष्णे कृष्णपक्षे यथोक्तागमं यथा निर्दिष्टं सकलं फलं भवतीति। तथा च
पराशरः—
‘अथ शृङ्गाभिमर्दने गुरुः प्रधाननृपविनाशाय। भृगुर्यायिनां कुनृपाणाम्। भौमः सौम्यो
दुर्भिक्षायावृष्टये। क्षुच्छस्त्रभयदः सौर’ इति। तथा च समाससंहितायाम्—
प्रत्यन्तविनाशोऽन्नक्षयो महाराजपीडा च।
संग्रामाश्चाभिहिते शृङ्गे भौमादिभिः क्रमशः।। इति।।२१।।
अधुना शुक्रभिन्नबिम्बस्य चन्द्रमसः फलमाह—
भिन्नः सितेन मगधान् यवनान् पुलिन्दान्
नेपालभृङ्गिरुमरुकच्छसुराष्ट्रभद्रान् ।
पाञ्चालकैकयकुलूतकपूरुषादान्
हन्यादुशीनरजनानपि सप्त मासान् ॥२२॥
यदि चन्द्रबिम्ब शुक्र से वेधित हो तो मगध, यवन, पुलिन्द, नेपाल, भृङ्गि, मरुदेश,
कच्छ, सूरत, मद्रास, पञ्जाब, काश्मीर, कुलूतक, पुरुषाद, उशीनर—इन देशों में सात
महीने तक भयानक मृत्यु होती है।।२२।।
सितेन शुक्रेण यदा भिन्नश्चन्द्रो मध्याद्विदारितस्तदा मगधान् जनान्, यवनान्, पुलिन्दान्,
एतान् सर्वान् जनान्। नेपालभृङ्गीमरुकच्छसुराष्ट्रभद्रानेतान् जनान्, पाञ्चालान्, कैकयान्,
कुलूतकान् जनानेव। पूरुषादान् पुरुषभक्षान्। उशीनरजनान्, एतान् सर्वान् पाककालादनन्तरं
सप्त मासान् यावन्निहन्याद् घातयेत्।।२२।।
अथ जीवभिन्नस्याह—
गान्धारसौवीरकसिन्धुकीरान्
धान्यानि शैलान् द्रविडाधिपांश्च ।
द्विजांश्च मासान् दश शीतरश्मिः
सन्तापयेद्वाक्पतिना विभिन्नः ॥२३॥
यदि चन्द्रबिम्ब बृहस्पति से वेधित हो तो कन्धार, सौवीरक, सिन्ध, कीर, पर्वतीय,
द्रविड—इन देशों के ब्राह्मणों और धान्यों का दश महीने तक नाश करता है।।२३।।
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA