बृहत्संहिता (आचार्य वराहमिहिर - स्थापत्य, खगोल, मौसम व जल विज्ञान)

Adh. LV. Sl. 13.16.] पञ्चपञ्चाशोऽध्यायः 487
अभ्यासजातास्तरवः संस्पृशन्तः परस्परम् ।
मिश्रैर्मूलैश्च न फलं सम्यग्यच्छन्ति पीडिताः ॥१३॥
Slokas 13.—Trees growing contiguously and touch-
ing one another with their roots interlocked are tortured
and do not yield fruits in sufficient quantity.
शीतवातातपै रोगो जायते पाण्डुपत्रता ।
अवृद्धिश्च प्रवालानां शाखाशोषो रसस्रुतिः ॥१४॥
Sloka 14.—Trees get disease from cold blasts and
hot Sun : their leaves become pale-white, sprouts become
scanty and sickly, their branches become dry and their
milk oozes out.
चिकित्सितमथैतेषां शस्त्रेणादौ विशोधनम् ।
विडङ्गघृतपङ्काक्तान् सेचयेत् क्षीरवारिणा ॥१५॥
Slokas 15.—Thereupon, the trees should be treated.
At the outset, the trees should be cleared of ulcers and
the like with a knife. Then a paste made of Vidanga,
ghee and silt must be applied to those parts and they
should be sprinkled with water and milk.
तथा च काश्यपः
शाखाविटपपत्रैश्च छायया विहिताश्च ये ।
येऽपि पर्णफलैर्हीना रूक्षाः पत्रैश्च पाण्डुरैः ॥
शीतोष्णवर्षवाताद्यैर्मूलैर्व्या मिश्रितैरपि ।
शाखिनां तु भवेद्रोगो द्विपानां लेखनेन च ॥
चिकित्सितेषु कर्तव्या ये च भूयः पुनर्नवाः ।
शोधयेत्प्रथमं शस्त्रैः प्रलेपं दापयेत्ततः ॥
कर्दमेन विडङ्गैश्च घृतमिश्रैश्च लेपयेत् ।
क्षीरतोयेन सेकः स्याद्रोहणं सर्वशाखिनाम् ॥
फलनाशे कुलत्थैश्च माषैर्मुद्गैस्तिलैर्यवैः ।
शृतशीतपयःसेकः फलपुष्पसमृद्धये ॥१६॥