सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहद्देशी (मतंग मुनि - राग-पद्धति का विश्व में सर्वप्रथम प्रतिपादक ग्रन्थ)

बृहद्देशी (मतंग मुनि - राग-पद्धति का विश्व में सर्वप्रथम प्रतिपादक ग्रन्थ)

The Brihaddeshi of Sri Matanga Muni

मतंग मुनि (सम्पादक: के. साम्बशिव शास्त्री) द्वारा

DevanagariSanskritpublished175 पृष्ठ

पृष्ठ 81, कुल 175 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 81

जातयः । ७१
दक्षिणे कला । वीररौद्राद्भुता रसाः । प्रथमप्रेक्षणके
नैष्क्रामिकी ध्रु(वं ? वा)गाने विनियोगः । धैवतादिमूर्च्छना धै-
व(न्या ? त्या) धैवतं महौ ग्रहौ अंशौ च । शुद्धावस्थायां धै-
वत्येव न्यासः । विकृताववस्थायां च धैवतर्षभमध्यमा अप-
न्यासाः । धैवतो न्यासः । पञ्चमहीनं पाडवं पञ्चमषड्जहीनं
पाडवं पञ्चमषड्जहीनमौडुवितम् । तावेव षड्जपञ्चमस्वरौ
तु बलौ कर्त(व्य ? व्यौ ।) क्वचिल्लङ्घनीयौ । पञ्चस्वरपर-
स्तारः । न्यासपरस्तत्परो वा मन्द्रः । पूर्णावस्थायां षड्जगा-
न्धारमध्यमपञ्चमनिषादानामल्पत्वं पञ्चमषड्जवर्जं च । एते-
षामौ(डु)विते अल्पत्वम् । शेषाणां च बहुत्वम् । विवि-
धत्वमस्याः सप्तांशकाः शुद्धा विकृताः पूर्णा ऋषभादिमूर्च्छना
तालः पञ्चपाणिः एककलश्चित्रो मार्गः मागधी गीतिः ।
द्विकलो (वा)र्तिकः सम्भाविता । चतुष्कलो दक्षिणः पृथुला
कला (धतर ?)दक्षिणे कलाः द्वादश वार्तिके कला अष्ट-
चत्वारिंशद् । रसा वीरवीभत्सभयानकाः । ध्रुवागाने प्रथमे
प्रेक्षणके विनियोगः । निषादवत्या निषादर्षभ गान्धारा ग्रहाः
अं(शा)श्च । अपन्यासाश्च निषादगान्धारर्षभाः । निषाद एको
न्यासः । पञ्चमहीनं पाडवं पञ्चमषड्जहीनमौडुवितम् । पूर्णा-
वस्थायां षड्जगान्धारमध्यमपञ्चमानामल्पत्वम् । औडुविते
मध्यमधैवतयोरल्पत्वम् । पञ्चस्वरपरा तारगतिः । न्यास(प)र-
स्तत्परो वा मन्द्रः । गान्धारादिमूर्च्छना तालश्चञ्चत्पुटः दक्षिणे
कला चतुष्षष्टिः चित्रेऽष्टौ । दशविधत्वं चास्याः दशांशाः
शुद्धास्त्रयो विकृताः पूर्णा । रसश्च करुणः । ध्रुवागाने प्रथम-
प्रेक्षणके विनियोगः ॥