बृहद्देशी (मतंग मुनि - राग-पद्धति का विश्व में सर्वप्रथम प्रतिपादक ग्रन्थ)

६० बृहद्देश्यां
इति । अथ बहुत्वमाह — अल्पवदत्र बहुत्वमिति । लक्षये-
दिति विशेषः । कथमित्याह — बलवदबलवतोर्विपर्यासो ब-
लमहपं तद्विपर्यये बलवदिति बलवलक्षणं गम्यते एव । अत
एवाह —
जातिस्वरैस्तु नित्यं (स्यात्) जात्यल्प(त्व ? त्वं) द्वि-
[(विधं ? धा) च तत् ॥ १९९ ॥
सञ्चा(रस्य ? रौऽश) बलस्थानामल्पत्वं दुर्बलासु च ।
द्विविधान्तरमार्गस्तु जातीनां व्यक्तिकार(कम् ? कः) ॥
इदानीं न्यासमाह — न्यस्यते त्यज्यते यस्मिन् येन वा
गीतं तन्न्यास इति । स न्यासः स एकविंशतिसंख्य इति ।
तद्यथा षड्जाया एकषड्जो नाम न्यासः । एवमादि बोद्ध-
व्यम् । अष्टादशजातिषु च न्यासाः । अंशः समाप्तौ कार्य
इत्यर्थः ।
इदानीमपन्यासमाह — अपन्यासोऽन्ते प्रयोगसमाप्तौ
अपन्यासः । सच षट्पञ्चाशद्भेदभिन्नो भवति गीतानां मध्ये
बोद्धव्यः । यथा यत्र समाप्तमिव गीतं प्रतिभासते सोऽप-
न्यासः । स च विदारीमध्ये भवति । गीतशरीरमध्यम इत्यर्थः
यथा षड्जग्रामे षड्जमध्ययाः सत्तापन्यासा भव(ति ? न्ति)
षड्जोदीच्यवायाश्च द्वौ पञ्चानां प्रत्येकं त्रयं त्रयमिति चतु-
र्विंशतिः शेषास्तु मध्यमग्रामे । तथाचाह भरतः —
“न्यासो ह्यंशसमाप्तौ स चैकविंशतिविधो विधातव्यः ।
षट्पञ्चाशतसंख्यो भवेदपन्याससंज्ञोऽसौ ॥”