बृहद्देशी (मतंग मुनि - राग-पद्धति का विश्व में सर्वप्रथम प्रतिपादक ग्रन्थ)

प्रबन्धाध्यायः । १५३
प्रत्येकं सर्वपादानामन्तेऽसौ यत्र गीयते ।
स तु झाँपडको नाम गीतज्ञैरभिधीयते ॥ ४९८ ॥
कङ्कालो नाम तालश्च नैव झाँपडको भवेत् ।
अन्ये तु देशीसंबन्धास्तालाः सर्वे भवन्ति हि ॥ ४९९ ॥
ताना + लङ्कृता भेदा झाँपडेऽस्य भवन्ति हि ।
मात्रा समा ध्वनिश्चात्र विरामोऽ(त ? न)न्तरं क्वचित् ॥
अस्यैव यदि तालोऽसौ तदा सा ध्वनिकुट्ट(ति ? नी) ।
(ये ? स्वे)च्छया गृह्यनं यत्र नादोऽक्षरसमन्वितः ॥ ५०१ ॥
तालशून्यस्ततस्तालो डेङ्गिका सा प्रकीर्तिता ।
निरन्तरमनुप्रासो यतिर्यत्र द्रुते द्रुते ॥ ५०२ ॥
क्रियते गीततत्त्वज्ञैः सा स्मृता त्वेकतालिका ।
आदाय गीयते यस्यामेकैकं मातृकाक्षरम् ॥ ५०३ ॥
इष्टेनार्थेन संयोज्य मातृका सा प्रकीर्तिता ।
वाञ्छितार्थस्वरैरेव यत्र सम्यक् प्रगीयते ॥ ५०४ ॥
वस्त्वात्मकेषु गीतेषु स स्वरार्थ इति स्मृतः ।
निरन्तरं स्वरैरेव यत्र खण्डद्वयं भवेत् ॥ ५०५ ॥
तदत्र कारणं प्रोक्तं यत्या तु कारणाख्यया ।
निबन्धो हस्तपाटैश्च संयुक्तस्तैर्तनकैः पुनः ॥ ५०६ ॥
स्वरैः पदैश्च पाटैश्च तेन्तकैश्च समन्वितः ।
गीयते तालयुक्तो यः स वर्णोत्तरकः स्मृतः ॥ ५०७ ॥
देशीकारपदै रम्यैः सानुप्रासैः प्रगीयते ।
नामानुवर्णनीयस्य सा मुक्तावलिसंज्ञिता ॥ ५०८ ॥