बृहद्देशी (मतंग मुनि - राग-पद्धति का विश्व में सर्वप्रथम प्रतिपादक ग्रन्थ)

राग्लक्षणम् । ९५

रसौ । षड्जादिमूर्छना । वर्णः सञ्चारी । प्रसन्नान्तो-
ऽलङ्कारः । दक्षिणे कला वार्त्तिके कला चित्रे कला । स्वर-
पदगीते चच्चत्पुटादितालः ।
अंशश्च षड्जो न्यासश्च कारणं षड्जमध्यमा ।
सौवीरकस्य गान्धारो निषादश्चापि दुर्बलः ॥ ३४० ॥
अस्यार्थः — सौवीरकः षड्जग्रामसम्बन्धः षड्ज-
मध्यमाजातेर्जातत्वात् । षड्जोऽस्य ग्रहोऽशो न्यासश्च । गा-
न्धारनिषादयोरल्पत्वम् । निषादः काकली । पूर्णश्चायम् । गृह-
मेधिनां संयमिनां तापसानां च प्रवेशादिके चरिते शान्तरसे
चास्य विनियोगः । वीरादिको रसः षड्जादिमूर्छना । आरोही
वर्णः। प्रसन्नादिरलङ्कारः । दक्षिणे कला वार्त्तिके कला चित्रे
कला । स्वरपदगीते चच्चत्पुटे तालः ।
पञ्चमांशस्तदन्तश्च पञ्चमीमध्यमोद्भवः ।
स्वल्पद्विश्रुतिकश्चैव ज्ञेयो मालवपञ्चमः ॥ ३४१ ॥
अस्यार्थः—मालवपञ्चमो मध्यमग्रामसम्बन्धः, मध्य-
मापञ्चमीसमुत्पन्नत्वात् । पञ्चमोंऽशो ग्रहो न्यासश्च । निषादगा-
न्धारयोरल्पत्वम् । निषादोऽत्र काकली । पूर्णस्वरश्चायम् । विप्र-
लम्भशृङ्गारे कञ्चुकिप्रवेशे चास्य विनियोगः । पञ्चमादिमूर्छना ।
रसौ शृङ्गारहास्यौ । आरोह्यादिवर्णः । प्रसन्नादिरलङ्कारः ।
दक्षिणे कला वार्त्तिके कला चित्रे कला । स्वरपदगीते
चच्चत्पुटादितालः ।
मध्यमांशस्तथा न्यासः कारणं षड्जमध्यमा ।
द्विश्रुतिभ्यां विहीनस्तु भवेद् बेसरषाडवः ॥ ३४२ ॥