भुशुण्डि रामायण (काकभुशुण्डि एवं गरुड़ संवाद - पूर्वखण्ड सविस्तार व्याख्या)

तत्रावतीर्णा सहजानन्दिनीं रहसि सुनयनादेव्याः। प्रासादे रत्नपर्यङ्किकाया-
मान्दोल्यमानां जातमात्रामेव विधिरागत्यास्तौषीत् ।
ब्रह्मोवाच
नमस्ते सहजानन्दिन्यै श्रीरामरामैश्वर्यै प्रमोदवनवीथीनिकुञ्जान्तराविहरणानन्द-
स्वरूपायै निखिलनिगमोपनिषद्गोपगीतचरित्रायै पूर्णनिशाकरमण्डलमण्डली-
विजयप्रभूततमज्योत्स्नाजालविभासितमुखचन्द्रमन्दमधुरस्मितलवनिरसितव्रजसीमन्तिनी-
सौभाग्यगर्वाङ्कुरायै निजमहामन्त्रसाधनप्रसादसुलभनिजचरणकमलपरायण-
नानामुनिजन मनोरथपूरणार्थप्रदत्तनिजरमणनित्यलीलान्तः प्रवेशायै प्रमुद्गनकुन्द-
वनकुमुद्वतीसुधावरूढनवशाद्वलविलग्नचरणालक्तकनिरीक्षणप्रभूतपञ्चेषुविकारावसन्नराधा-
चन्द्रावतीप्रभृतिगोपवालिकाहृदयविरहहुताशनोद्दीपिकायै श्रीमद्रत्नगिरिदरीसानु-
मध्योपत्यकानिकुञ्जाटवीनिर्झराभिषेकनिर्मलविग्रहविचित्रितानेकधातुद्रवशोभितायै रत्न-
मुक्तावतंसाग्रलग्नमहामणिमरीचिमालामहोद्योतितानेविडतमालकाननतिमिरतिरस्कार-
कारिण्यै । कोटितडिच्छटावभासिविग्रहायै कन्दर्पकोटिलावण्यलक्ष्मीपुषो रामचन्द्रस्य
मनोमोहिन्यै श्रीमज्जनकनरेन्द्रनन्दिन्यै ॥
यः सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात्ततोऽपि परः पुरुषोत्तमो नाम
सच्चिदानन्दैकरसनिर्जायतलीलाशाशिविग्रहः स एव प्रभुः स्वरूपानन्दमयतादृश्-
लीलाप्रसाधनाय रामचन्द्रो दृश्यत गवेन्द्रस्य श्रीसुखितनाम्ना गोपराजस्य भवने
श्रीमाङ्गल्यकायां स्वयं च भवती च व्रजेन्द्रस्य श्रीनन्दननाम्नो गोपराजस्य भवने
श्रीराजिन्याम् ।
अविनाशिभूतमेवेदं मिथुनं तस्यैव सहजासीतारामचन्द्रयुगलस्यांशांशो मन्दरे
च श्वेतद्वीपे चक्रावस्थाने च सूर्यमण्डले च रमावैकुण्ठे च गोलोके च व्यापिनि वैकुण्ठे
च गोवर्द्धने च वृन्दावने च गोकुले च नन्दग्रामे च संकेततटे च मथुरायां च द्वारावत्यां
च साकेतपुरे च मिथिलायां च चित्रकूट च स्फटिकशिलायां च द्वादशवनेषु च प्रमोदवने
च स्वयमेव सहजारामचन्द्रोनित्यकेलिनौ रमेते
नमस्ते प्राणोपजीव्याय प्रावृषेण्य निविडजलवाहपटलप्रकटाभिरामाय रामाय
नमश्च ते तस्य प्राणोपजीव्यायै संभूय प्रकटीभूतकोटितडित्पुञ्जमञ्जुलपहारि-
स्वरूपायै निजरमणवष्मंनिकेषोपलघर्षणनितान्तमधुरसुवर्णरेखायमाणलावण्यसहजायै
श्रीसहजायै ।
वाङ्मनसयोरप्यगम्य युवयोर्माहात्म्यं युवामेव जानीथो यत्र विधिशिवादयो
वागीशा अपि मन्दप्रज्ञा बभूवुः । एवंविधेऽपि युवयोर्माहात्म्ये छन्दनाय वाग्भिरूपचरतो
मम न कि हास्यास्पदता तथापि श्रद्धा भक्तिश्च प्रह्वान्तःकरणता च तावकी निरूप-
धिकृपा च समर्थयिष्यत्येवेति महालम्बनं स्तुति पदार्थस्य स्तव्यैकविषयस्य ।
नमस्ते पूर्णारूपायै सच्चिदानन्दवर्ष्मणे ।
सहजानन्दरूपिण्ये प्रमोदवनदेवते ॥ १ ॥