भुशुण्डि रामायण (काकभुशुण्डि एवं गरुड़ संवाद - पूर्वखण्ड सविस्तार व्याख्या)

• २९५ -
  ये क्षुद्रा निस्तितीर्षन्ति भवसागरजं भयम् ।
  तेषां करुणया राम वद गुह्यतरं वचः ॥ २ ॥
  श्रीराम उवाच
  बालाः सुमन्दमतयो भवाब्धिं निस्तितीर्षवः ।
  सगुणं समुपासीरन् ज्ञानं ज्ञेयं च यत्पदम् ॥ ३ ॥
  गुरोरधीत्य छन्दांसि सरहस्यानि सर्वतः ।
  अनुत्कटे तु वैराग्ये गृहमेधीयमाचरेत् ॥ ४ ॥
  अग्निहोत्रमुपासीत विधिवत्पूतमानसः ।
  दर्शं च पौर्णमासं च पशुबन्धक्रतुं तथा ॥ ५ ॥
  चातुर्मास्यानि सत्कृत्य पिबेत् सोमं महामखे ।
  रामार्पणधिया सर्वं कर्म कुर्यादतन्द्रितः ॥ ६ ॥
  फलभोगेच्छुना कर्म कृतं फल समर्पकम् ।
  तत्फल नश्वरं विन्द्यादैहिकामुत्रिकं तथा ॥ ७ ॥
  फलं हि परमानन्द ऐहिकः पारलौकिकः ।
  पूर्णानन्दसमुद्रस्य मम मात्रास्तु ताः किलः ॥ ८ ॥
  न मां लोकाः कामयन्ते पूर्णानन्दपयोनिधिम् ।
  मम मात्राः कामयानाः क्षुद्रास्ते क्षुद्रचेतसः ॥ ९ ॥
  मां प्राप्य नान्यकामेषु सज्जन्ते भूरिबुद्धयः ।
  उदाराः सर्वतः कामा निष्कामा भवसागरे ॥ १० ॥
  मोक्षकामाः कृतधियो गुरुपास्तिफलोत्सुकाः ।
  छर्दितान्नसमं सर्वं पश्यन्तो ब्रह्ममप्युत ॥ ११ ॥
  कष्टं कर्मापि कुर्वन्तो विनाशायल्पमेधसः ।
  विना मदर्पणधियं कर्मदोषापहारिणीम् ॥ १२ ॥
  प्रयाजाद्यखिलाङ्गानि साधनानि च सर्वशः ।
  सुगादीनि समेतानि दध्याज्यादीनि वै तथा ॥ १३ ॥
  मद्रूपाणि समस्तानि भावयेत् सुविचक्षणः ।
  तथा यज्ञं मत्स्वरूपं भावयेत् कर्मदीक्षितः ॥ १४ ॥
  नित्यं नैमित्तिकं काम्यमेवं कुर्यादतन्द्रितः ।
  कर्मरूपस्य च मम पदाभिव्यक्तिरुद्भवेत् ॥ १५ ॥
  १परापरविभेदेन सुखं तद्द्विविधं मतम् ।
  तदा कर्तुर्ज्ञानवतो मुक्तिः सा क्रमतो भवेत् ॥ १६ ॥

---

१. सुखं तद् द्विविधं प्रोक्त परापर विभेदतः—बड़ौ० ।