भुशुण्डि रामायण (काकभुशुण्डि एवं गरुड़ संवाद - पूर्वखण्ड सविस्तार व्याख्या)

विचचार वने रामो मकराकारकुण्डलः ।
पीताम्बरोऽरविन्दाक्षो वनमालाविभूषितः ॥ १९ ॥
पौगण्डवेशरुचिरः सर्वस्य हृदयंगमः ।
आयुधेषुक्रियाः शिक्षन् वीरेभ्यो राजधर्मतः ॥ २० ॥
श्रीनन्दनस्य नन्दिन्यामासक्त्या गोदुहोऽभवत् ।
तामासक्तिमहं वक्तुं न क्षमोऽस्मि विवेचितुम् ॥ २१ ॥
नित्यप्रेमरसानन्दानन्दिनोः सहजेशयोः ।
एक एव परः प्रेमा विभक्त इव चाभवत् ॥ २२ ॥
श्रीरामालम्बनो ह्येकः सहजालम्बनः परः ।
सहजा सेविता नित्यमादिलक्ष्म्यारितुष्ट्या ॥ २३ ॥
तेन प्रेमस्वरूपा सा सजाता गोदुहां कुले ।
प्रेमभक्तेःपूर्णरूपा श्रीमतीसहजाभवत् ॥ २४ ॥
अतएव प्रियाश्रेष्ठा रामस्य प्रणिगद्यते ।
स्वाभाविकस्तयोः प्रेमा प्रत्यहं बहुवृद्धिमान् ॥ २५ ॥
पौगण्डे रामचन्द्रस्य प्राकट्यं तु समागतः ।
बालो वृद्धो युवा चापि चकोरश्चन्द्रमाश्रयः ॥ २६ ॥
तथा प्रेमवतीनेत्रं रामकान्तिवराश्रयम् ।
बाल्य एवक्षणे तस्या रामचन्द्रदृशि विना ॥ २७ ॥
अभूतामतिविग्लाने पद्मे ग्रीष्माकुले इव ।
इत्थं क्रमेण तद्वृद्धं प्रेमास्याः सहजाधियः ॥ २८ ॥
आचकर्ष बलाद्रामं विसस्मारेतरं यथा ।
एकदा पञ्चवार्षिकां सहजायां रघूद्वहः ॥ २९ ॥
मात्रा शृङ्गारितो रामः षड्वार्षिक उदारधीः ।
वत्सान् सम्पालयन् नित्यं ययौ मंजुवटं प्रति ॥ ३० ॥
तत्र तां दृष्टवान् सर्वभूषणस्तोमभूषिताम् ।
सहजामनवद्याङ्गीं बालकेलीविशारदाम् ॥ ३१ ॥
शारदस्य विधोः पूर्णा चन्द्रिकामिव सोदयाम् ।
धात्रीपार्श्वे विराजन्ती स्मयमानां मुदावहाम् ॥ ३२ ॥
उदारगुणसदोहां वर्द्धिष्णुतनूमाधुरीम् ।
यथावयोवेशभूषावासोवैशिष्ट्यभूषिताम् ॥ ३३ ॥
सापि तं नीलमेघाङ्गं दिव्यरत्नावतंसिनम् ।
उद्दामरूपसौभाग्यं ददर्श प्रियमादरात् ॥ ३४ ॥