भुशुण्डि रामायण (काकभुशुण्डि एवं गरुड़ संवाद - पूर्वखण्ड सविस्तार व्याख्या)
भुशुण्डि रामायण (काकभुशुण्डि एवं गरुड़ संवाद - पूर्वखण्ड सविस्तार व्याख्या)
Bhusundi Ramayana: Purva Khanda with Commentary
महर्षि भुशुण्डि (सम्पादक: डॉ. भगवतीप्रसाद सिंह) द्वारा
DevanagariHindipublished423 पृष्ठ
पृष्ठ 132, कुल 423 में से
संदर्भ में पढ़ेंपृष्ठ 132
- ११८ -
पूर्वकाण्डोदितो यज्ञश्चित्तशुद्ध्यर्थमिष्यते ।
कथं ज्ञानकलोदेति शुद्ध्यभावे तु चेतसः ॥ १५ ॥
विचार्यं भवतैवैतद्यतः स्वस्य स्वयं गुरुः ।
प्रवृत्तिर्वा निवृत्तिर्वा किमशोकं पदं दिशेत् ॥ १६ ॥
प्रवृत्तिः खलु भूताना बन्धनैकप्रसाधिनी ।
निवृत्त्या विरजोभूत्वा लभते शाश्वतं पदम् ॥ १७ ॥
वैराग्यं चैव विज्ञानं स्वात्मज्ञानैकसाधनम् ।
प्रवृत्तिस्तत्प्रातिकूल्ये निवृत्तिरनुकूलता ॥ १८ ॥
अशान्तिदमशान्तं च कामक्रोधमदावहम् ।
असाररूपं संसारमशुभं क उपासते ॥ १९ ॥
सदारं धनपुत्रादिलालसाशोकसम्भृतम् ।
परिणामैकविरसं कः संसारं प्रवर्तयेत् ॥ २० ॥
बहुभिर्भुज्यते भोग एकः खलु निबध्यते ।
ईदृशं गृहमुत्सृज्य स्वात्मानं किं न साधयेत् ॥ २१ ॥
दूरेण खलु तत्तत्त्व यल्लब्धं त्यक्तगृह्यकैः ।
गृहिणां गृहकृत्येन व्यग्राणां ग्राम्यवृत्तिभिः ॥ २२ ॥
भवेषु क्लिश्यमानानामपूर्णोदरचेतसाम् ।
दधतां महतीं चिन्तां ग्लानिः कस्मान्न जायते ॥ २३ ॥
ग्लायतामपि दुःखेन क्रोशतां भववेदनैः ।
न जायते निवृत्तिर्वै हन्तेयं मूर्खता नृणाम् ॥ २४ ॥
कालं न विश्वसेज्जातु भीषणं क्षणचापलम् ।
वर्द्धयित्वा हरेज्जन्तुं तत्क्षणादेव पश्यतः ॥ २५ ॥
हरितः पुष्पितः पूर्णः फलितो ज्वलितो वने ।
भस्मान्तं च गतो भूमौ मिलितोऽङ्कुरितः पुनः ॥ २६ ॥
अहो कालस्य लोलेयं बलिनोऽखिलभेदिनः ।
निजशक्तिं प्रविस्तार्य विश्वं विपरिणामयत् ॥ २७ ॥
क्रीडते संततं कालो गुणक्षोभं समाश्रितः ।
दिनमासर्तुवर्षादिप्रलयान्तो महोजितः ॥ २८ ॥
निगृह्णीयान्मनो नित्यं विषयेषु न चोत्सृजेत् ।
विमुक्तानिग्रहे चित्ते पुरुषः स्यात्कदर्थितः ॥ २९ ॥
प्रकृतेः परिणामित्वादनेकधा गुणोद्भवः ।
पुरुषः सुखदुःखानि भुङ्क्तेऽयं यत्समाश्रयः ॥ ३० ॥
गुणप्रवाहपतितो यत्र यत्रानुधावति ।
ततस्ततो निगृह्णीयाद्यदीच्छन्मुक्तिमात्मनः ॥ ३१ ॥