भोजनकुतूहल: प्रथम भाग (रघुनाथ नवहस्त - आहार-रसायन, पाकशाला-व्यवस्था व विरुद्धाहार)

दन इति वचनात् । घनसिक्था विलेपी । परिस्रुतस्त्वोदनो भक्तः ।
तिलतण्डुलस्तु कृसर इति । कूष्माण्डक्षोदं युक्त्या निर्जलं विधाय
माषपिष्टं गोधूमपिष्टं च समभागं दत्त्वा उभयसमां शर्करां संयोज्य
सर्वमेकत्रं चूर्णयित्वा आमलकवद्गोलकान् विधाय घृते पचेत् । पक्वां-
स्तान् मधुनि निक्षिपेत् । तानि मधुफलानीति व्याहरन्ति पाकज्ञाः ।
इति सिद्धान्नप्रकरणम् ।
अथ शाकप्रकरणम् ।
तच्च -
मूलपत्रकरीराग्रफलकाण्डाधिरूढकाः ।
त्वक्पुष्पं केंवचं चेति शाकं दशविधं स्मृतम् ॥
तत्र मूलं द्विविधम् ; मूलकं, कन्दश्च । पत्रं प्रसिद्धम् । करीरं प्रथामा-
ङ्कुरः । अग्रं प्रसिद्धम् । काण्डं कदल्यादेः । अधिरूढं बालास्थि
मज्जेति केचित् । क्षेत्रोद्भूतफलमूलादेः स्वेदाद्भवोद्भिन्नाङ्कुरा विरू-
ढका इत्यपि । त्वक्पुष्पेति प्रसिद्धे । केंवचं छत्राकम् । न चात्र
पदार्थमात्रस्य शाकापत्या अभिमत्यं, व्यञ्जनतया प्रसिद्धेष्वेव तत्त्वात् ।
पृथिव्यादिनवद्रव्यवाचितया प्रयुक्तस्यापि द्रव्यशब्दस्य द्रव्यवांश्चैत्र
इत्यादौ स्वर्णादिमत्त एवोपस्थितिवत् । उक्तं च -
शक्तिग्रहं व्याकरणोपमानकोशाप्तवाक्याद्व्यवहारतश्च ।
वाक्यस्य शेषाद्विवृतेर्वदन्ति सान्निध्यतःसिद्धपदस्य वृद्धाः ॥
इति । अतश्च न शाकव्रतादौ द्रव्यमात्रत्याग इत्यस्मत्कृतजनार्दनम-
होदधौ विस्तरेण प्रपञ्चितम् । केयदेवस्तु -
शाकं चतुर्विधं पुष्पपत्रकन्दफलाख्यकम् ।
इति चातुर्विध्यमाह । भावप्रकाशे -
१. J1. omits कूष्माण्डक्षोदं ... ... ... इति सिद्धान्नप्रकरणम् ।
२. J1 T1 कवकं चेति
३. J1. कवकं
४. J1. द्रव्यवानित्यादौ
५. J1. omits this line.