भोजनकुतूहल: प्रथम भाग (रघुनाथ नवहस्त - आहार-रसायन, पाकशाला-व्यवस्था व विरुद्धाहार)

प्रथमपरिच्छेदः । २२१
देवार्चां भोजनं निद्रां प्रकाशे न प्रकल्पयेत् ।
नान्धकारें न सन्ध्यायां नाविताने निकेतने ॥
भुक्ते स्वापे मलोत्सर्गे यत्सम्बाधामपाकुलः ।
निश्शङ्कत्वात्त्वरात्यागात् तस्य के के न स्युर्महामयाः ॥
विवर्णास्विन्नविक्लिन्नविगन्धविगतं स्थितम् ।
अतिजीर्णमसात्म्यं च नाद्यादन्नं न चाविलम् ॥
कामकोपातपायासयानवाहनवह्नयः ।
सद्योभुक्तवता सेव्या न जातु हितमिच्छता ॥
हितं परिमितं पक्वं नेत्रनासारसाप्रियम् ।
रसा रसना ।
परीक्षितं च भुञ्जीत न द्रुतं न विलम्बितम् ॥
अत्यशनं चाप्यशनं ह्यनशनमहिताशनं च सन्त्याज्यम् ।
कुर्याद्यथोक्तमशनं वज्रजीवितपेशलं क्रमशः ॥
आदौ स्वादु स्निग्धं तन्मध्ये लवणमम्लमुपयोज्यम् ।
रूक्षं द्वेव्यं पश्चाच्च भुक्त्वा भक्षयेत् किञ्चित् ॥
मन्दस्तीक्ष्णो विषमः समश्च वह्निश्चतुर्विधः पुंसाम् ।
लघुमन्दे गुरुतीक्ष्णे स्निग्धं विषमे समं समे च स्यात् ॥
ध्वाङ्क्षः स्वरान्विकुरुतेऽत्र पिकात्मजश्च
बभ्रुश्चिक्ष्वेडितनयश्च भवेत्प्रहृष्टः ।
क्रौञ्चः प्रमोदेति विरौति च ताम्रचूडः
छर्दिं शुकः प्रतनुते निहते कपिश्च ॥
१ T1. Bh. भुक्तौ स्वापे ।
२. Bh. omits विवर्णा .................. न विलम्बितम् ।
• ३. J1, T1, Bh अत्यशनमप्यशनमनशनमशनं च तन्न संत्याज्यम् ।
४. भोज्यं पश्चात् ।
५. Bh. omits this verse.