भोजनकुतूहल: प्रथम भाग (रघुनाथ नवहस्त - आहार-रसायन, पाकशाला-व्यवस्था व विरुद्धाहार)

२०४ भोजनकुतूहल
पिष्टाके सलिलं प्रियालफलजे पथ्या हिता माषजे
खण्डं क्षीरभवे च तक्रमुचितं कोष्णाम्बु कालाम्लजे
मात्स्ये चुतफलं त्वजीर्णशमनं मध्वम्बु पानात्यये
तैले पुष्करजे कटु प्रशमनं शेषं तु बुद्ध्या जयेत् ॥
तथा—
. पयसे कदलं कदले च घृतं घृतपाकविभावपि जम्भरसः ।
तदुपद्रवशान्तिकरं लवणं लवणेऽपि च तण्डुलवारि परम् ॥
नारिकेरफलतालबीजयोः पाचनं सपदि तण्डुलं विदुः ।
ते वदन्ति मुनयोऽथ तण्डुलान् क्षीरवारि परिपाचयेदिति ॥
दाडिमापलकतालतिन्दुकिबीजपूरलवलीफलानि च ।
बाकुलेन च फलेन पाचयेत् पाचयेति बकुलं स्वबीजतः ॥
मधूकमालूरतृणपादनानां परूषखर्जूरकपित्थकानाम् ।
पाकाय पेयं पिचुमन्दबीजं सिद्धार्थको हन्ति च बीजपूरम् ॥
मृणालखर्जूरकहारहूराकेसेरुशृङ्गाटकशर्कराणाम् ।
यथा विपाकाय च भद्रमुस्तं तथा रसोने च पयः प्रशस्तम् ॥
आम्रातकोदुम्बरपिप्पलानां फलानि च प्लक्षवटादिकानाम् ।
स्युः शर्मणे पर्युषितोदकेन सौवर्चलेनाम्रफलस्य पाकः ॥
सौवीरं फलमपि चोष्णवारि हन्यात् प्राचीनामलकमपीह राजिकेका ।
नागरं हरति बिल्वजाम्बवं शर्करा पचति तिन्दुकीफलम् ।
जीरकं पचति बाकुलोद्भवं पाचयेन्मधुरिका कपित्थजम् ॥
१. Revisor adds in the margin:
खर्जूरशृङ्गाटकयोः प्रशस्तं विश्वौषधं तत्र च भद्रमुस्तम् ।
यद्वा बोधिफलेषु शीतं प्लक्षे तथा पर्युषितं प्रपातिम् ॥
तण्डुलेषु पयसो जलं हितं दीप्तिकं तु (तिन्तिडुकेनायुतम् ? ।)
षष्ठिको दधिजलेन जीर्यते कर्कटी न सुमतेषु जीर्यते ॥
before सौवीरं etc.
२. Revisor adds in margin:
खर्जूरं सपरूषकं प्रियालक्षीरी सारफलं पचेन्मरीचम् ।
before नागरं हरति etc.