भोजनकुतूहल: प्रथम भाग (रघुनाथ नवहस्त - आहार-रसायन, पाकशाला-व्यवस्था व विरुद्धाहार)

तप्तं पाथः पादभागेन हीनं पथ्यं प्रोक्तं वातवातामयघ्नम्
अर्द्धांशोनं नाशयेश्रातपित्तं पादप्रायं तप्तु दोषत्रयघ्नम् ॥
तथा -
हेमन्ते पादहीनं च पादार्धोनं च शारदे ।
प्रावृड्वसन्तशिशिरग्रीष्मेष्वर्धावशेषितम् ॥
तप्तं दिवा जाड्यमुपैति नक्तं नक्तं न तप्तं यदि वापि वारि
दिवा च नक्तं च नृभिस्तदम्बु युक्तं जलं तन्मनसो प्रहीतुम्
अपनयति पवनदोषं दळयति कफमाशु नाशयत्यरुचिम् ।
पाचवति चाममनलं पुष्णाति निशीथपीतमुष्णाम्भः ॥
पानीयं न तु पानीयं पानीयेऽन्यप्रदेशजे ।
अजीर्णे इति शेषः ।
तथा -
अत्यम्बुपानान्न विपच्यतेऽन्नमनम्बुपानाच्च स एव दोषः ।
तस्मात्तरो वह्निविवर्धनाय पुनः पुनद्वारि पिवेद्भूरि ॥
शीताम्बुपूरितमुखं प्रतिवासरं यः
कालत्रयेऽपि नयनद्वितयं जलेन ।
आसिञ्चति ध्रुवमसौ न कदाचिदक्षि-
रोगव्यथाविधुरतां भजते मनुष्यः ॥
तप्तायःपिण्डसंयुक्तं लोष्टनिर्वापितं जलम् ।
सर्वदोषहरं पथ्यं सदा नेरुज्यकारकम् ॥
पानीयं प्राणिनां प्राणा विश्वमेतद्धि तन्मयम् ।
अतोऽत्यन्तनिषेधेऽपि न क्वचिद् वारि वार्यते ॥
तृषितो मोहमायाति मोहात्प्राणान् विमुञ्चति ।
तस्मात् स्वल्पं च दातव्यं न क्वचिद्वारि वार्यते ॥
क्षुधा संशुष्कहृत्कण्ठः प्रथमं कवलान् बहून् ।
यो भुङ्क्ते प्रपिबेदम्बु शीतलं मात्रया युतम् ॥
१. $J_1.$ omits तस्मात् ... ... ... न मुञ्चति ॥