भोजनकुतूहल: प्रथम भाग (रघुनाथ नवहस्त - आहार-रसायन, पाकशाला-व्यवस्था व विरुद्धाहार)

प्रथमपरिच्छेदः ।
बलपुष्टिकरा वीर्यवपुःस्थैर्यविवर्धनाः ॥
अथ स्थानविशेषेण गुणाः ।
क्षाराम्बुमत्स्या गुरवो विदाहिनो
विष्टम्भदास्ते लवणार्णवादिजाः ।
ह्रदकुल्याजलनिर्झरतडागवापीजलेषु ये मत्स्याः ।
तेऽतिजडा नादेया यथोत्तरं लघुतरास्तु नादेयाः ॥
सुषेणः —
जडास्तटाकसम्भूताः स्निग्धाः स्वादुरसाः स्मृताः ॥
कौपा वृष्याः श्लेष्मलाः संप्रदिष्टाः गुल्मार्शोलानाहकुष्ठप्रदाः स्युः ।
तडागवनिर्झरजाश्च मेध्याश्चक्षुस्स्थिरायुष्यबलप्रदाश्च ।
महाह्रदेषु बलिनः स्वाल्पाम्भस्यबला मताः ।
सामुद्रो गुरुष्णरुक्षमधुरः स्याच्छ्लेष्मलो वातहा
स्यात्स्नेहाभिविवर्धनो नबलकरश्चाध्मानविष्टम्भकृत् ।
पित्तोद्रेककफात्ययेषु विहितो मत्स्योऽतिहृद्यस्सदा
विष्टम्भं जनयेच्च शीतपवनं व्यापादयत्यग्रतः ॥
तथा —
ऋतुप्रभौ निर्झरेषु प्रजाता मत्स्या हिता ग्रीष्मकाले तु चौण्ड्याः ।
तडागजाः प्रावृषि सर्व एव स्निग्धा बलिष्ठाश्च सृजन्ति दोषान् ॥
शरहृतौ निर्झरजाश्च कूपजाता हिमतौ शिशिरे च शस्ताः ॥
रसरक्तादिधातूनां गुरु स्यादुत्तरोत्तरम् ।
मैदं कटियङ्कन्मांसं वार्षणं चातिमात्रतः ॥
१. T1. न ग्राह्याः ।
२. T2. has the explanation नादेया न ग्राह्याः । वाहेया नद्युत्पन्नाः ।