भोजनकुतूहल: प्रथम भाग (रघुनाथ नवहस्त - आहार-रसायन, पाकशाला-व्यवस्था व विरुद्धाहार)

१४८ भोजनकुतूहले
अथ मद्यप्रकरणम् ।
तच्च, गौडीमाध्वोपैष्टीभेदात् त्रिविधम् । तत्र—
स्याद् धातकीरसगुडादिकृता तु गौडी
पुष्पद्रवादिमधुमारमयी च माध्वी ।
पैष्टी पुनर्विविधधान्यविकारजाता
ख्याता मदाधिकतया किल पूर्वपूर्वा ॥
तालादिरसनिर्यासेः सैन्दी हालां सरा जगुः ।
नानाद्रव्यकदम्बेन द्रव्यं कादम्बरं स्मृतम् ॥
तत्र—
गौडी तीक्ष्णोष्णमधुरा वातहृत् पित्तकारिणी ।
बलकृद् दीपनी पथ्या कान्तिकृत् तर्पणी परा ॥
माध्वी तु मधुरा हृद्या नात्युष्णा पित्तवातकृत् ।
कामलापाण्डुगुल्मार्शःप्रमेहशमनी परा ॥
पैष्टी कट्वम्लतीक्ष्णा स्यान्मधुरा दीपनी परा ।
सैन्दी सिता कषायाम्ला तृष्णासन्तापनाशिनी ॥
कादम्बरी सुमधुरा पित्तघ्नी श्रमहारिणी ।
मदनिर्वाणमदनज्वालापल्लवधृक् सरा ॥
ऐक्षवं तु भवेन्मद्यं शिशिरं च मनोहरम् ।
यौवद्धान्यकृतं मद्यं गुरु विष्टम्भदायकम् ॥
शर्कराधातकीतोये कृतं शीतं मनोहरम् ।
शार्करं कथ्यते मद्यं वृष्यं दीपनमोहनम् ॥
१. J¹. मद्यं कादम्बरं ।
२. J¹. मदोत्कटम् । T₂. adds the explanation मनोहरं
मदोत्कटम् ।
३. T₂. has also the alternative reading यवधान्यकृतम् ।
४. T₂. has also the alternative reading दीपनपाचनम् ।