भोजनकुतूहल: प्रथम भाग (रघुनाथ नवहस्त - आहार-रसायन, पाकशाला-व्यवस्था व विरुद्धाहार)

प्रथमपरिच्छेदः । १६७
आमं चेदामगुल्मामयपवनरुजापित्तदाहास्त्रदोष-
ध्वंसं धत्ते विशोषं जनयति नयति स्वाङ्गशुद्धिं विशेषतः ॥
व्रणशोधनसन्धानव्रणसंरोपणादिषु ।
साधारणन्मधु हितं तत्तुल्या मधुशर्करा ॥
उष्णैः सहोष्णकाले वा स्वयमुष्णमथापि वा ।
आर्त्तं मधु मनुष्याणां विषवत्तापदायकम् ॥
कीटकादियुतमम्लदूषितं यच्च पर्युषितकं मधु स्वतः ।
कण्टकोदरगतं च मेचकं यच्च मेहजनितं च दोषकृत् ॥
दण्डैर्निहत्य यदुपात्तमपास्य दोषान्
तादृग्विधं मधु रसायनयोगयोग्यम् ।
हिक्कागुदाङ्कुरविशोषकफव्रणादि-
कोपापहं भवति दोषदन्यथा चेत् ॥
यद्गुणं यन्मधु प्रोक्तं तद्गुणा तस्य शर्करा ।
विशेषात्तर्पणी बल्या पुष्ट्या च क्षीणदेहिनाम् ॥
गुरु शीतकषायत्वाद्रौक्ष्याच्चाल्पं हितं मधु ।
न हि कष्टतमं किञ्चित् तदजीर्णाद्यतो वरम् ॥
उपक्रमविरोधित्वात् सद्यो हन्याद्यथा विषम् ।
नानाद्रव्यात्मकत्वाच्च योगवाहि परं मधु ॥
वृष्ययोगैरतो युक्तं वृष्यतामनुवर्तते ।
स्वीयगुणोदासीनत्वे सति संयोगिगुणोत्कर्षकत्वं योगवाहित्वम् ॥
इति मधुप्रकरणम् ।

१. J₁. gives under this verse the substance of the
same as तप्तात्सन्मधुगुणः
२. T₂. Bh. add the explanation :—
विषान्वयत्वे सविषपुष्पेभ्योऽपि यतो मधु ।
कुर्वते हि स्वयं यच्च संविधा अमरादयः ॥