भोजनकुतूहल: प्रथम भाग (रघुनाथ नवहस्त - आहार-रसायन, पाकशाला-व्यवस्था व विरुद्धाहार)

प्रथमपरिच्छेदः ।
करङ्गालिर्मधुरः शीतलो रुचिकृन्मृदुः
पित्तदाहहरो वृष्यस्तेजोबलविवर्धनः ॥
रसालः । रसादालीति नामान्तरम् ।
मूलादूर्ध्वं तु मधुरा मध्येऽतिमधुरास्तथा ।
इक्षवस्तेऽग्रभागे तु तथा लवणनीरसाः ॥
अभुक्ते पित्तहन्तारो भुक्ते पित्तप्रकोपनाः ।
भुक्तिमध्ये गुरुतमा इतीक्षूणां गुणास्त्रयः ॥
अथ दन्तनिष्पीडितेक्षुगुणाः ।
वृष्यो रक्तास्रपित्तश्रमशमनपटुः शीतलः श्लेष्मदोऽल्प-
स्निग्धो हृद्यश्च रुच्यो रचयति च मुदं मूत्रशुद्धिं विधत्ते ।
कान्तिं देहस्य दत्ते बलमतिकुरुते बृंहणस्तृप्तिदायी
दन्तैर्निष्पीड्य काण्डे मृदुरतिरसतो मोहनश्चेक्षुदण्डः ॥
तथा —
पीयूपोपमितं त्रिदोषशमनं स्याद्दन्तनिष्पीडितं
तद्वद्द्वेवृहयन्त्रजं तदपरं विष्टम्भि गुर्वस्रिकृत् ।
किञ्चित्कालधृतं च वातजननं जाड्यप्रतिश्यायदं
प्रोक्तं पर्युषितं कफानिलकरं पानीयभिक्षूद्भवम् ॥
तदपरं महायन्त्रजम् । अस्रिकृत् विदाहि । उक्तं च —
गुरुर्विदाही विष्टम्भी यान्त्रिकः परिकीर्तितः ।
इति । वाग्भटः —
जन्तुजग्धातिपीडनान्मलसङ्करात् ।
किञ्चित्कालं विधृत्या च विकृतिं याति यान्त्रिकः ।
गुरुर्विदाही विष्टम्भी तेनासौ परिकीर्तितः ॥
इति ।
१ Bh omits तदपरं …… परिकीर्तित इति ।