भोजनकुतूहल: प्रथम भाग (रघुनाथ नवहस्त - आहार-रसायन, पाकशाला-व्यवस्था व विरुद्धाहार)

प्रथमपरिच्छेदः । १४७
अथ किलाटादीनां लक्षणानि गुणाश्चोच्यन्ते -
बल्याः किलाटपीयूषकूर्चिकामोर(णा ? टा)दयः ॥
शुक्रनिद्राकफकरा विष्टम्भिगुरुदोषलाः ।
पीयूषो नवदुग्धं स्यात् सप्ताहान्मोर(णं ? टं)मक्लिनम् ॥
दधिकूर्चिका च दध्ना पक्वं (?)तक्रण तक्रकूर्चिका
पिण्डस्तयोः किलाटो दधिमण्डो मस्त्वजातदधि मण्डम् ॥
दध्युत्तरो दधिसरो दध्यग्रः खट्वरो दधिस्नेहः । इति ।
अत्र आदिशब्दात् तक्रपिण्डकसङ्ग्रहः । घनवस्त्रनिबन्धनेन स्वयं स्रुतो
द्रवभागः तक्रपिण्डकः । दोषलाः आमसञ्चयकारिणः । न तु
वातादीनां, कफस्य पृथगभिधानात् । तन्त्रान्तरे वातघ्नत्वाभिधानाच्च ॥
इति तक्रप्रकरणम् ।
शीतं वर्णबलावहं सुमधुरं वृष्यं च पित्तापहं
वातघ्नं कफकारकं रुचिकरं सर्वाङ्गशूलापहम् ।
कासघ्नं श्रमनाशनं स्वरकरं कान्तिप्रदं पुष्टिदं
चक्षुष्यं नवनीतमुद्धृतनवं गोस्सर्वदोषापहम् ॥
उद्धृतनवं नवोद्धृतमित्यर्थः ।
क्षीरोद्भवं तु संग्राहि रक्तपित्ताक्षिरोगनुत् ॥
इति गव्यस्य ।
माहिषं नवनीतं तु कषायमधुरं रसे ।
शीतं वृष्यं च बल्यं च ग्राहि पित्तघ्नमुत्तमम् ॥
इति माहिषस्य ।