भोजनकुतूहल: प्रथम भाग (रघुनाथ नवहस्त - आहार-रसायन, पाकशाला-व्यवस्था व विरुद्धाहार)

११६ भोजनकुतूहले
तदत्यम्लं दन्तरोमहर्षकण्ठा(वि ? दि)दाहकृत् ।
अत्यम्लं दीपनं रक्तपित्तकुष्ठिकरं परम् ॥
अन्यत्र—
दध्यवस्थामसम्प्राप्य दुग्धावस्थामतीत्य च ।
अन्तरावर्ति यत् प्रोक्तं मन्दं तच्च त्रिदोषकृत् ॥
• विदाहि सृष्टविण्मूत्रमपथ्यं मेहकृच्छ्रकृत् ।
मन्दम् ।
अव्यक्ताम्लं घनीभूतं दधित्त्वं प्राप्यते च यत् ।
तज्जातं मधुरं बल्यं वातघ्नं गुरु शुक्रलम् ।
अमन्दम् ।
इति पञ्चविधदधिसामान्यगुणाः ॥
अथ गव्यस्य—
तत्रापि चातिशीतं च दीपनं बलवर्धनम् ।
वातघ्नं मधुरं रूक्षं दधि गव्यं मनोहरम् ॥
अरोचके पीनसमूत्रकृच्छ्रे शीतज्वरे तद्विषमज्वरे च ।
दुर्नामरोगग्रहणीगदे च गव्यं प्रशस्तं दधि सर्वदैव ॥
इति गव्यस्य ॥
अथ ऋतुविशेषे सामान्यतो दधिगुणाः—
शरद्ग्रीष्मवसन्तेषु निन्दितं दधि दोषकृत् ।
हेमन्ते शिशिरे तच्च वर्षाकाले बलप्रदम् ॥
अथ महिषस्य—
विपाके मधुरं वृष्यं रक्तपित्तप्रसादनम् ।
बलसंवर्धनं चैव विशेषान्माहिषं दधि ॥
स्निग्धं मधुरशीतं च बलवर्णकरं परम् ।
वृष्यं मेदःकरं स्वादु श्रमघ्नं वातनाशनम् ॥
१. All Mss. other than T₂, omit this line.