भोजनकुतूहल: प्रथम भाग (रघुनाथ नवहस्त - आहार-रसायन, पाकशाला-व्यवस्था व विरुद्धाहार)

प्रथमपरिच्छेदः । १३५
तथा —
नैकध्यं पयसाश्नीयात् सर्वं चोष्णं द्रवाद्रवम् ॥
मूलकाद्या हरितकाः तैलपिण्याकसर्षपाः ॥
कापित्थजम्बुजम्बीरं पनसं मातुलुङ्गकम् ।
वांशं करीरं बदरं कदली चाम्लदाडिमम् ॥
फलमीदृग्विधं चान्यत् वदद्भि स्त्वक्फलान्यपि ॥
क्षीरे विरुद्धान्यैकध्यं सह वै भुज्यते यदि ।
बाधिर्यमान्ध्यं वैवर्ण्यं मूकत्वं वाथ मारणम् ॥
इति क्षीरामित्राणि ॥
इति दुग्धप्रकरणम् ॥
अथ दधि । तच्चावस्थाभेदेन पञ्चविधम् ।
आदौ मन्दं ततः स्वादु स्वादम्लं च ततः परम् ।
अम्लं चतुर्थमत्यम्लं पञ्चमं दधि पञ्चधा ॥
अथ क्रमेण तल्लक्षणानि तद्गुणाश्च —
मन्दं दुग्धवदव्यक्तरसं किञ्चिद्धनं भवेत् ।
मन्दं स्यात् सृष्टविण्मूत्रं दोषत्रयविदाहकृत् ॥
यत् सम्यग् घनतां याति व्यक्तस्वादुरसं भवेत् ।
अव्यक्ताम्लरसं तच्च स्वादु विज्ञैरुदाहृतम् ॥
स्वादु स्यादत्यभिष्यन्दि वृष्यं मेदःकफापहम् ।
वातघ्नं मधुरं पाके रक्तपित्तप्रसादनम् ॥
स्वादम्लं सान्द्रमधुरं कषायानुरसं भवेत् ।
स्वादम्लस्य गुणा ज्ञेयाः सामान्यदधिवज्जनैः ॥
यत्तिरोहितमाधुर्यं व्यक्ताम्लत्वे तदम्लकम् ।
अम्लं तु दीपनं पित्तरक्तश्लेष्मविवर्धनम् ॥