भोजनकुतूहल: प्रथम भाग (रघुनाथ नवहस्त - आहार-रसायन, पाकशाला-व्यवस्था व विरुद्धाहार)

५४ भोजनकुतूहले
अमृतफलं लघु वृष्यं सुस्वादु त्रीन् हरेद्दोषान् ।
देशेषु मुद्रलानां बहुलं तल्लभ्यते लोकैः ॥
अमृतफल ।
· अथ बदराणि ।
बदरं मधुरं कषायमम्लं परिपक्वं मधुरमल्पमुष्णमेव ।
कफकृत् पवनातिसाररक्तश्रमदोषार्तिविनाशनं च रुच्यम् ॥
इति साधारण्येन ।
राजबदरस्सुमधुरः शिशिरो दाहार्तिपित्तवातहरः ।
वृष्यश्च वीर्यवृद्धिं कुरुते शोषश्रमानपहर्ति ॥
राजबोरें ।
भूबदरी मधुराम्ला कषाया विकारहारिणी पथ्या ।
दीपनपाचनकर्त्री क्षतजपित्तास्रहारिणी रुच्या ॥
भूबदरी ।
लघुबदरं मधुराम्लं पक्वं कफवातनाशनं रुच्यम् ।
स्निग्धं च जन्तुकारकमपीषद्विदाहिदाहशोषघ्नम् ॥
क्षुद्रबदरम् ।
पत्रं तु बादरं लेपे ज्वरदाहविनाशनम् ।
त्वचा विस्फोटशमनी बीजं नेत्रास्रदापहम् ॥
बदरपत्रादिगुणाः ।
बीजपूरफलमम्लकदूष्णं श्वासकासशमनं पवनघ्नम् ।
कण्ठशोधनकरं लघु हृद्यं दीपनं च रुचिकृत्पचनं च ॥
बालं पित्तमरुत्कफप्रदफलं मध्यं च तादृग्विधं
पक्वं वर्णकरं च हृद्यमथ तत् पुष्णाति पुष्टिं बलम् ।
· १. J1. अथ बदरगुणाः ।
२. T2. श्रमान् हरति ।