भक्त नरसिंह मेहता: जीवन एवं पद (वैष्णव जन तो तेने कहिये - गुजराती से हिन्दी रूपान्तरण)

जीवन चरित्र 5
दामोदरनी सेवा रे " ( असे रे, असे रे, असे रे आम्ही तुम्ही म्हणता चला तसेच आम्ही, भक्ती
करतो. तर भ्रष्ट म्हणता तर आतां दामोदरची सेवा करूं.)
सगळा साथमां हुं एक भुंडो, भुंडाथी वली भुंडो
तमारे मन माने ते कहेजो, स्नेह लाग्यो छे मने उंडो.
(सर्वांमध्ये मीच एक खराब - खराब पेक्षांही खराब हो. तुम्हाला वाटते, ते तुम्ही म्हणा-
मला ईश्वराचे अगाध प्रेम वाटते)
हळवां कर्मना तुँ नरसैंयो, मुझने तो वैष्णव वहाला,
हरिजनथी जे अंतर गणशे, नेनां फोगट फेरा डाला.
(हलकी कर्में करणारा मी नरसिंह, मला 'वैष्णव' प्रिय आहे, हरीजनांपासून स्वतः ला भिन्न
मानणाराचा हा जन्मफेरा फुकट जातो). नरसिंह महेता कृत काव्य इ.स.१४७१ या काळात
अस्पृश्य-पण जो वैष्णव आहे, त्याच्या बाबतींत, जातीची भेदरेषा आखायला नरसिंहांचा स्पष्ट
नकार आहे. ते भक्तिमार्गाच्या (भागवत मार्ग) उदात तत्त्वांना उचलून धरीत आहेत. महात्मा
गांधींनी दलित वर्गाला व्यापक अर्थी, जे हरिजन म्हणून संबोधले, त्याच्या मुळाशी, नरसिंहानी
वापरलेला 'हरिजन' हा शब्द कारणीभूत आहे.
नागरजात, पुरातन काळापासून आचारशुद्धीसाठी प्रसिद्ध आहे. आचारप्रणालीबद्दल,
नरसिंहाचा उदार दृष्टिकोन त्याना न रुचणे तसे स्वाभाविक वाटतें; म्हणूनच जातीबांधवांना
नरसिंहांचा तिरस्कार वाटत होता.
नरसिंहांच्या शब्दांतच, नागर जातीची, त्यांच्या बाबतींतल्या व्यंगात्मक वृत्तीची ओळख
पटते. आपली वैष्णव भक्तांची भूमिका, निर्भयपणे, जराही उणेपणा न आणतां नरसिंहानी
निभावली. भगवंतावर त्यांची पूर्ण श्रध्दा होती. ईश्वर भक्तांची संकटे निवारतो, असा यांचा दृढ
विश्वास होता. या अनुसंधानांतच त्यांनी पुत्राचा लग्नप्रसंग निरूपला आहे. १३ दिवसांची
मजल मारून वऱ्हाडी मंडळी जुनागडहून उत्तर गुजराथच्या वडनगरात येते. त्या काळात उत्तर
आणि मध्य गुजराथवर मुसलमान सुलतानांची सत्ता होती. इ.स.१४४० साली सामळदासांचे
लग्न झाले हे निश्चित मानल्यास, अहमदशहा पहिला, इ.स.१४११ ते १४४२ पर्यंत सत्तेवर
होता. आजोबा मुझफरशहानंतर, अहमदशहा राज्यावर आला होता. इ.स. १४१४ मधे,
साबरमतीच्या पूर्व किनाऱ्यावर, असावल आणि कर्णावती नजिक, अहमदाबादमधे, त्याने नवी
राजधानी वसवली आणि गुजराथमधे, मुस्लिम सत्ता स्थीर केली. नरसिंहानी मदन महेतांचा
संक्षिप्त परिचय दिला आहे, त्यावरून ते अहमदशहांचे 'वडनगर' पुरते हकीम होते असें
दिसते. विचार केला कीं खरच वाटते; केवळ नरसिंहाच्या दृढ ईश्वरभक्तीच्या प्रभावामुळेच
लग्नकार्य सांगोपांग पार पाडले- नरसिंहांना पावलोपावली अंतर्यामी भगवंतांची सोबत