भक्त नरसिंह मेहता: जीवन एवं पद (वैष्णव जन तो तेने कहिये - गुजराती से हिन्दी रूपान्तरण)

54 नरसी मेहता
जमुना तटि सरोवर छाया रास रमी गुण गायो रे
(माझ्या मैत्रिणी, हरिशिवाय मी राहूं शकत नाही. प्रियाने मला नयनबाणांनी जखमी केले
आहे. चतुर्भुज हरीने माझे चित्त चोरले आहे. कन्हैयाने मला कामविव्हल केले आहे. माझं मन
माधवाने कसे बांधून टाकले आहे. सुंदर बांसरी तीन प्रकारांनी वाजते आहे. यमुनेच्या तिरी
वृक्षांच्या छायेत गुणगान करीत मी कृष्णाशी रास क्रीडा केली.)
खास करून शरदातील रात्रीच्या समयी सुयोग्य ठरतील असे राग, कंदार, कालेरी सामेरी
मालव गोडी चा उपयोग करून वर्णनात्मक गीतांबरोबर आत्मलक्षी भावगीतें पण लिहीली
आहेत.
(२) वसंतनां पदु (वसंतऋतुतील पदे)
पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे वसंत पंचमी पासून होळीच्या दुसऱ्या दिवशीच्या फूलडोळ
(धुळवड) च्या दिवसापर्यंतच्या काळातली फागुन्लीला (वसंत ऋतुतील क्रीडा) ची अनेक गीते
नरसिंहांनी लिहिली आहेत. ही गीतें मुख्यतः 'वसंत' रागात निबद्ध आहेत. या गीतात
वर्णनात्मक गीते आहेत. तशी आत्मलक्षीत भावगीतेही आहेत. या गीतांत विप्रलंभ (वियोग)
आणि संयोग हे दोन्ही शृंगाररस मूर्त करण्याचा कवीचा प्रयत्न आहे. शरदऋतुतील लीला,
चंद्राशी आणि रात्रीशी संबंधित होत्या तर वसंत ऋतुतील क्रीडागीतांमधे, वन वनांतले वृक्ष
आणि पळस, वगैरेतील, मन चाळवणारे रंग दर्शन देतात. पदे वर्णनात्मकच आहेत. पण
नायिकेच्या तोंडी घातल्यामुळे सहजच मनोवेधक होतात.
प्रथम दिवस व्रण वसंतपंचमी मध्य सखीधर शोहे
ते पाछष्य व्रज सुंदररियारे माहारा बा लानुं मन मोहे
कनक कलश पाट पथराव्यो वा' लाने पथराव्यो
अबलाए केश - माट भरयारे अभीनवि सेवा करायो
चिरंजीए तुं नाहोलिया रे कोडे वसंत रमिजे
नारसिंयाच्या स्वामी भले मलियो भामिनी भुवन भामिजे.
(गोकुळातला वसंतपंचमीचा प्रथम दिवस आहे. कृष्ण मध्ये शोभत आहे. त्याच्या भोवती
गोकुळांतल्या सुंदरी आहेत. त्यांना पाहून माझ्या प्रिय कृष्णाचे मन मोहित होते आहे. सुवर्ण
कलश ठेवला. पाट मांडला आणि प्रिया ला (कृष्णाला) बसवले. नंतर केशमाट (केसांना
सुगंधीत तेल माखणे केस विंचरणे भांग पाडणे वगैरे) केले. अशी विषेश सेवा त्या सुंदरीनी
केली. तूं चिरंजीव हो, आमच्या लाडक्या आणि मोठ्या कौतुकाने वसंत-क्रीडा कर रे-
नरसिंहाच्या स्वामी तूं सुंदरीच्या घरी जाऊन तिला खुशाल भेट.)