बौधायन श्रौतसूत्रम् (कृष्ण यजुर्वेद तैत्तिरीय शाखा - सम्पूर्ण प्रश्न एवं श्रौत-याग कल्प सटीक)

वेद्युत्करावुद्धेण्रेनोदङ्ङुपनिष्क्रम्य तां दिशं यन्ति यत्रास्य संभारा
उपकॢप्ता भवन्त्यपि वोत्तरेण शालायाः सर्वे संभारा उपकॢप्ता
भवन्त्यपि वान्तर्वेदि प्राचीनं तानन्ताननुपूर्व्यमेकैकᳵ संभारमे-
कैकेन यजुषा संभरति ' वैश्वानरस्य रूपं पृथिव्यां परिरप्सा ।
स्योनमाविशतु न इति सिकताः संभृत्य निदधात्येवमेवोत्तर- ५
मुत्तरᳵ संभारमुत्तरेणोत्तरेण यजुषा संभृत्य संभृत्यैव१ निद-
धात्यूषाꣳ सिकताश्चाखूत्करं च वल्मीकवपां च ह्रदं च वरा-
हविहतं च पुष्करपर्णं च शर्कराश्चेत्यष्टौ पार्थिवा ' अथोत्तरेण
यजुषा षड्ढिरण्‍यशल्कानाडु‌रत्यथ२ वानस्पत्याभिर्वानस्पत्याः '
शाखा आर्द्राः सपलाशाः सप्रारोहाः प्रादेशमात्रौरप्रतिशुष्काग्रा १०
[L1

चतुरङ्गुलमुत्सेधां द्वादशाङ्गुलं विस्तीर्णाꣳ षोडशाङ्गुलमाय-
तामपि वा प्रादेशमात्रीꣳ सर्वतः समां चतुरङ्गुलमेवोत्सेधां² '
तस्या उत्तानाया अनुलोममधस्तात्प्राचींनप्रवणं प्रजननं
कुर्वन्ति ' तावतीमेवोत्तरारणिमथैनै३ आहरत्यश्वत्थाद्व्यवा-
५ हाद्वि जातामग्नेस्तनूं यज्ञियाꣳ संभरामि । शान्तयोनिꣳ
शमीगर्भमग्नये प्रजनयितवे ॥ यो अश्वत्थः शमीगर्भ आरुरोह
त्वे सचा । तं ते हरामि ब्रह्मणा यज्ञियैः केतुभिः सहेत्यथै-
तान्त्सुसंभृतान्संभारान्पुनरेव संभरति यं त्वा समभरं जातवेदो
यथा शरीरं भूतेषु न्यक्तम् । स संभृतः सीद शिवः प्रजाभ्य
१० उरुं नो लोकमनुनेषि विद्वानिति ॥ ६ ॥
अथ वै भवतीन्द्रो वृत्रꣳ हत्वासुरानपराभाव्य सो ऽमावास्यां
प्रत्यगच्छत्ते पितरः पूर्वेद्युरागच्छन्निर्वृत्यन्त्यज्ञो ऽगच्छत्तं देवाः
पुनरयाचन्त ' तमेभ्यो न पुनरददुस्ते ऽब्रुवन्वरं वृणामहा अथ
वः पुनर्दास्यामो ऽस्मभ्यमेव पूर्वेद्युः क्रियता इति ' तमेभ्यः
१५ पुनरददुस्तंस्मात्पितृभ्यः पूर्वेद्युः क्रियते ' यत्पितृभ्यः पूर्वेद्युः
करोति पितृभ्य एव तद्यज्ञं निष्क्रीय यजमानः प्रतनुत इति
ब्राह्मणमथ यदि गां न लभते मेषमजं वा लभते ' ऽपि वा
घृतमोदनं पक्त्वा तस्योपरिष्टात्सद्भूतमाज्यं पयो वानीय तस्मा-
देतत्सर्वं करोति यद्गवा कार्यं ' विज्ञायते च धेन्वै वा एतद्रेतो

१ MSS. द्वादशाङ्गुलविस्ती• but cp. Rudradatta on Āpast. śrs. V. 1. 2.
२ एव om. BT.
३ ०रणीम० FJT.

Here is the line-by-line transcription of the page into Unicode Devanagari:

यदाज्यं पयो वानडुहस्तण्डुला इति¹ गौरैवाङ्गसामान्यात्संप्र-
च्छ्वा² अम्बरीषं वोत्तपनीयं वाभिप्रव्रजन्यपि वोपासनसेवा-
भिप्रव्रजन्यैर्धमौपासनं कुर्वन्ति सर्वं वा ब्राह्मौदनिकमौपा-
सनं कुर्वन्ति ' सो ऽत्र वैव हि हूयत इति ' समानं कर्मा
संभारनिवपनात् ' तृतीयात् संभाराणां त्रेधा विभज्य सभ्याव- ५
सथ्ययोराहवनीये वा सभ्यावसथ्ययोः संकल्पः ' समानं कर्मा
समिदाधानात् ' पञ्च नानावृक्षीयाः समिधो ऽभ्यज्यादधाति '
कथमत्रानुपूर्व्यं भवत्यश्वत्थस्योदुम्बरस्य पर्णस्य शमी च विकङ्कत-
स्येत्येतदत्रानुपूर्व्यं भवति ' कथमु खल्वेन्द्राग्न्यादित्ययोरन्त इत्यै-
न्द्राग्न्यादित्योरन्त² उदञ्चपदिकं सृजेत्तंतो ऽन्य

[ २ । ७, ८ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ४५
काममवाप्नोतीत्येकां गां दक्षिणां दद्यादिति पैङ्गलायनि-
ब्राह्मणं भवति ¹ न लेवानाहिताग्निः स्याद्विज्ञायते ² च देवानां
वा एषो ऽन्यतमो य आहिताग्निरित्य॑थ यदस्याग्निमुद्धरति
सहस्रं तेन कामदुघो ऽवरुन्द्धे॑ ऽथ यदग्निहोत्रं जुहोति
५ सहस्रं तेनेत्य॑परिमितमेवेदमूक्तं भवति ² ॥ ७ ॥ तृतीयः ॥
अथाग्न्याधेयस्योपवसथ इत्युपकल्पयते गां माङ्गुलामहतं
वासश्चतुर उदकुम्भाँस्त्रीनौदुम्बराञ्छङ्कलानौदुम्बरीं ³ दर्वीमेकां
वपाश्रपणीमविशाखामौदुम्बरीमेव सर्वानिवान्यान्र्स्थालीपाकात्यै-
त्ययज्ञिकान्संभारानेरकोपबर्हणे ⁴ आञ्जनाभ्यञ्जने आज्यं तृण-
१० मुष्टिग्ं स्फ्यग्ं सूत्रमिति॑ दक्षिणत एतत्परिश्रितं भवति॑
तस्यैतस्मिन्परिश्रिते प्राङावृत्तस्य केशान्तं करोति तूष्णीं' त्रीणि
दर्भपुञ्जीलान्यपनियत्य वपति वपे ⁵ प्रवपे ⁶ देवेन सवित्रा
प्रसूतो ब्रह्मणा सग्ंश्शितो ऽहं यानि म इत ऊर्ध्वं लोमानि
तानि मे स्वस्तये सन्वित्य॑थैनमुप्तकेशश्मश्रुं ⁷निकृत्तनखमुदकु-
१ The words नले० ... स्यात् are omitted by BT.
२ Be HFJ repeat the last clause: ऽथपरि० ... भवति; BT om.
ऽथपरिमितं ।
३ Thus Be H; •बराञ्छडान् T; •बरांस्थूलान् BJ; •बराग्वकलान् F.
४ स्थालीपाकात् corrected acc. to Bh.; MSS. •कान् ।
५ Thus T, वपेत् the other MSS., also Keś.
६ Thus F, प्रवपेत् the other MSS. except H, which omits the
syllable पे. The yajuṣ seems to begin with वपे ।
७ Thus only Be, निक्रत the other MSS.

...? Let's look at line 9 end: ऽमात्यादिन्-? No, there is नwith a virama? Orन्न-? It's न्न-! Wait, line 10 starts with नाद्यान्orमाद्यान्`?
Let's read the full sentence:
Who is being made to sit?
"अन्वाहार्यपचनवेलायां सादयित्वा शोधयित्वा बर्हिषा परिस्तीर्याज्यं विलाप्योत्पूयोत्तरत एतानुपसादयति चतुर उदकुम्भांस्त्रीनौदुम्बराञ्शङ्कूंश्चौदुम्बरीं दर्वीमेकां वपाश्रपणीमविशाखामौदुम्बरीमेव दक्षिणतः सर्वानैवान्यान्स्थालीपाकांस्तैन्दुकान्शिक्यान्सम्भारानैकोपबर्हणे आञ्जनाभ्यञ्जने आज्यं तृणमुष्टिं स्फ्यं सूत्रमिति दक्षिणतो ऽधिदेवनं करोति"
WOW! Look at that sentence:

1. सर्वानैवान्यान्स्थालीपाकांस्तैन्दुकान्शिक्यान्सम्भारानैकोपबर्हणे
   Let's look at line 14:
   `पाकांस्तैन्दुकान्शिक्यान्सम्भारानैकोपबर्हणे५

न्त्यorदक्षिणोऽड्वन्त्यorदक्षिणोऽङ्कन्त्य: Notice the shape: it looks extremely like दक्षिणोऽङ्कन्त्यपहताorदक्षिणोऽड्वन्त्यपहता. Wait, let's look at the letter again: Could it be दक्षिणोऽङ्कन्त्यपहता? Let's look at the dot of ङ: is there a dot? No dot. But in ligatures with ङ (like ङ्क, ङ्ग, ङ्ख, ङ्घ), traditional Devanagari NEVER puts a dot on ङ! The dot is only used for the isolated letter ङ. For example, ङ्ग in line 3 अङ्गिरवोhas NO dot on the ङ part! So ङ् without dot + क below = ङ्क! Therefore, this glyph is unmistakablyङ्क! Wait, what about the ligature with न्त्य? It is: दक्षिणोऽङ्कन्त्यपहता! Wait, could it be दक्षिणोऽङ्क्त्यपहता? Look at न्त्यin line 2: It has: half-न (left loop, horizontal bar) half-त (vertical stroke with left curve) ya (loop up and down with right vertical bar). Compare withचयन्तिright after:न्तिhas न-त-इ. Compare withगच्छन्तु: न्तु

' or 'चौरपानꣳ'?
Wait, is it a typo in Caland's edition for क्षीरपानꣳ?
Yes, old European/Indological editions sometimes have misreadings from South Indian manuscripts!
In Grantha script:
'क्षी' (kṣī) in Grantha:
kṣa + ī: the sign for kṣa looks like a loop, but in Grantha, 'cau' (co/cau) has the e-sign and o-sign...
Or the typesetter misread the manuscript as 'चौर'!
Wait, let's check: is the printed glyph 'चौरपानꣳ' or 'क्षीरपानꣳ'?
Wait, look at the dot above:
Wait, look at the letter:
Does it have a loop? No, it's 'च'! And it has 'ौ'!
Wait, let me look at the image again:
Line 1:
"पानान्याहरति१ मधुपानं चौरपानꣳ सक्तुपानं यद्वा भवत्यन्य-"
Wait, look at the glyph:
च + ौ + र + पा + न + ꣳ
Wait, is it 'चौरपानꣳ'?
Let me look at whether it could be 'क्षीरपानꣳ':
If it were 'क्षी', there would be 'क्ष'. But it's clearly 'च'!
Wait, wait, could it be 'चौरपान

तानि चावदानानि प्रज्ञातौ च मतस्नू' तान्येतेष्वेव शूलेषूप-
निद्धैतस्मिन्नेवाग्नौ१ श्रपयन्ति ' शृतायां वपायां पञ्च सुवा-
हुतीर्जुहोति ॥ ६ ॥
याः प्राचीः संभवन्त्याप उत्तरतश्च याः । अद्भिर्विश्वस्य
५ भुवनस्य धर्त्रीभिरन्तरयं पितुर्दधे स्वधा नमः स्वाहा ॥
अन्तर्दधे पर्वतैरन्मर्मह्या पृथिव्या । दिवा दिग्भिरनन्ताभि-
रूतिभिरन्तरयं पितामहाद्दधे स्वधा नमः स्वाहा ॥ अन्तर्दध
ऋतुभिः सर्वैरहोरात्रैः सुमन्विकैः । अर्धमासैश्च मासैश्चान्तरयं
प्रपितामहाद्दधे स्वधा नमः स्वाहा ॥ यन्मे माता प्रलुलोभ
१० चरत्यननुव्रता । तन्मे रेतः पिता वृङ्क्तामाभुरन्योपपद्यता२
स्वधा नमः स्वाहा ॥ यदः क्रव्यादङ्गमदहल्लोकाञ्जयन्प्रणयञ्जात=
वेदाः । तद्वो ऽहं

५० बोधायनश्रौतसूत्रम् । [२।१०।]
तूष्णीं दर्भैरभिधाय पिण्डानामावृत्तैतान्यवदानानि ददाति
हृदयमेवाग्रे ऽथ सव्यं मतस्नुमथ दक्षिणमेतत्ते ततासौ ये च
त्वामनु याँश्च त्वमन्वस्येषा¹ ते तत स्वधाचितिर्यावती
पृथिवी तावती ते मात्रा तावतीं त एतां मात्रां भूतां
ददामि पृथिव्या मितमसि तताय मा चेष्ठा इति ' द्वितीयं ५
ददात्येतत्ते पितामहासौ ये च त्वामनु याँश्च त्वमन्वस्येषा
ते पितामह स्वधाचितिर्यावदन्तरिक्षं तावती ते मात्रा
तावतीं त एतां मात्रां भूतां ददाम्यन्तरिक्षेण मितमसि
पितामहाय मा चेष्ठा इति ' तृतीयं ददात्येतत्ते प्रपिता-
महासौ ये च त्वामनु याँश्च त्वमन्वस्येषा ते प्रपितामह १०
स्वधाचितिर्यावती द्यौस्तावती ते मात्रा तावतीं त एतां
मात्रां भूतां ददामि दिवा मितमसि प्रपितामहाय मा चेष्ठा
इत्यथ पितरो यथाभागं मन्दध्वमित्युक्ताथैकेनोदकुम्भेन
मार्जयति तूष्णीमथैभ्यो गामुपपरेत्य लोहितमुपप्रवर्तयति
यानि रक्षांस्यसृग्भागानि ये चापि पितरो हरन्तां १५
विहरन्तां तृप्यन्तु रुधिरस्य ते ॥ ये नः पतिता गर्भा
असृग्भाज उपासते । तेभ्यः स्वजा स्वधा नमस्तृप्णुवन्तु मदन्तु
च ॥ य आमा ये च² पक्वा ये च दुग्धाः पतन्ति नः । तेभ्यः
स्वजा स्वधा नमस्तृप्णुवन्तु मदन्तु च ॥ ये कुमारा या स्त्रियो

१ Here and in the corresponding passages further on the MSS. have ॰न्वस्येया instead of ॰न्वस्येषा ।
२ om. BT and two MSS. of the gṛhya-sūtra.

ये ऽविज्ञाताः पतन्ति नः । तेभ्यः खजा स्वधा नमस्तृप्यन्तु
मदन्तु चेत्यागत्याञ्जनं ददात्य॑थाभ्यञ्जनं ददात्य॑थ वसाँᳵषि
ददात्य॑थ षड्भिर्नमस्कारैर्विपर्यासमुपतिष्ठते ' ऽथ वीरं याचते '
ऽथैनानुत्थाप्य प्रवाह्य तिसृभिर्मन आव्हयते मनो न्वाङवामह
५ आ न एतु मनः पुनः पुनर्नः पितरो मन इत्य॑थैतदहतं
वास एवम्बिदे ब्राह्मणाय दत्त्वान्यदसनौयं' वासः परिधाय
दक्षिणोपपरेत्याद्भिर्मार्जयते ॥ १० ॥
यासु गन्धा रसा वर्णा बलं च निष्ठिते' उभे । ता म
आपः शिवाः सन्तु दुष्कृतं प्रवहन्तु मे ॥ या ऊर्जमभिविषिञ्चन्ति
१० देवप्रेषिता महीम् । ता म आपः शिवाः सन्तु दुष्कृतं
प्रवहन्तु मे ॥ यासां निष्क्रमणे सर्वमिदं जायते जगत् । ता
म आपः

५२ बोधायनश्रौतसूत्रम् । [२।२१]
अवाङ्मुखानि सुरभीणि कृत्वा । प्रादाः१ पितृभ्यः स्वधया ते
अक्षन्प्रजानन्नग्ने पुनरप्येहि देवानित्यैतान्यवदानानि ब्राह्मणेभ्यो
ददाति हृदयमेवाग्रे ऽथ सव्यं मतस्नुमथ दक्षिणं यथासङ्गमन्नं
कुरुते ' गामेतामग्रग्रः कृत्वा ब्राह्मणेभ्यो वरं२ ददाति ' स३
ये ह के चैतस्यै मांसं लभन्ते सर्वे ह वा अस्यै ते गोभाजशो ४
भवन्त्यामात्ये४ जयानभ्यातानान्द्राष्ट्रभृत इति हुत्वामात्यहोमा-
ञ्जुहोत्येष ह वा उपवसथ ' उप ह्यस्मिन्देवा वसन्ति प्रात-
र्जेष्यामो वामं वस्वित्येतद्दु वै देवानां वामं वसु यदाग्नेयो
ऽष्टाकपाल ' उप हैन वामं वसु गच्छति यस्य ह वा एता-
मेवंविद्वाङ्गां कल्पयते५ ' सर्वं पाप्मानं तरति ' तरति ब्रह्म- १०
हत्यामप पुनर्मृत्युं जयतीति होवाच प्रजापतिस्तान्यि ह वा
एतानि कूष्माण्डानीत्याचक्षते काजवानीति६ वामात्यहोमा
इति वातीमोक्षा७ इति वा ' स यत्किं चास्मिँल्लोके पापं
१ प्रादात् Be only. २ om. Be H.
३ Thus T only; F ददाति स ऐ वैकेचेतस्यै; B Be H : ददात्यथैद्ययेके-
चेतस्यै; J ददांतियेचकेचैतस्यै; Bh. reads with स ।
४ Thus T ; B : गोभाजशो भवंतस्मात्ये; FH : गोभागशोभव (or वं) त्यमात्ये;
J : गोभाजोनस्मिन्नेवाग्रौभवत्याजशोमात्ये; Be presents the same reading
as T, but ष्मात्ये instead of ष्मामात्ये।
५ Thus B Be TH, the other MSS. कल्पयति।
६ Uncertain. The above given is the reading of T ; काजपानोति
J ; काजपातिति F ; काजयानौति HB Be ; probably Maitr. S. II. 1. 4
काजयं is to be compared.
७ Thus TJF ; वातिमोक्षा B Be H.

कर्म करोति सर्वस्मात्तस्मान्निर्मुच्यानृणः स्वर्गं लोकमैतीति
होवाच प्रजापतिः '॥ ११ ॥ चतुर्थः ॥
अग्नीनाधास्यमानो भवति स उपकल्पयत उषाश्च सिक-
ताश्चाखूत्करं च वल्मीकवपां च सूदं च वराहविहतं च
५ पुष्करपर्णं च शर्कराश्चेत्यष्टौ पार्थिवा ' अथ वानस्पत्या
अश्वत्थस्योदुम्बरस्य पर्णस्य शमीं च विकङ्कतस्याग्निहृतस्य
शमीगर्भादरणी१ मुञ्चकुलायं विचित्यस्याश्वत्थस्य तिस्रः समिध
आर्द्र्राः सपलाशाः सप्ररोहाः प्रादेशमात्रीरप्रतिशुष्काग्राः
षड्ढिरण्याग्ँस्त्रीग्ंसौवर्णाग्ँस्त्रीन् राजतानथ पूर्ववाहग्ँ रथचक्रं
१० ब्राह्मौदनिकान्व्रीहीन्सर्वौषधग्ँ रोहितं चर्मानडुहं नवानि
यज्ञपात्राणीत्य॑थास्मा२ अरणी आहरति यो अश्वत्थः शमीगर्भ
आरुरोह ते सचा । तं ते हरामि ब्रह्मणा यज्ञियैः केतुभिः
सहेत्य॑थातो नक्षत्राणामेव मीमाग्ँसा ' कृत्तिकास्वग्निमा-
दधीत ' रोहिण्यामग्निमादधीत ' पुनर्वस्वोरग्निमादधीत '
१५ पूर्वयोः फल्गुन्योरुत्तरयोः फल्गुन्योश्चित्रायामित्य॑थात ऋतूना-
मेव मीमाग्ँसा ' वसन्ते ब्राह्मणो ऽग्निमादधीत ' ग्रीष्मे
राजन्यः ' शरदि वैश्यो ' वर्षासु रथकार इत्यथो खलु
यदैवैनग्ँ३ श्रद्धोपनमेद्यादधीत ' सैवास्यर्द्धिरिति ' तदेतदा-

१ Thus B Be HF ; शमी० TJ.
२ इति om. JF (H is defect here).
३ Thus BT Keś. ; यदैवेनग्ँ JHF Be, but cp. Sāyaṇa on T. Br. I.

1. 2. 8 (page 13 of the commentary).

/दौ)
ष्या (ष् + य + ा)
ञ्छ (ञ + छ)
क ला नि त्ये त त्सम ा दा य
Yes, दौष्याञ्छकलानित्येतत्समादाय!
4. संप्रच्छन्ना १५

Line 16:
अम्बरीषं वोत्तपनीयं वाभिप्रव्रजन्ति । तस्मिन्दौष्याञ्छकलान्सं-
Wait, तस्मिन्दौष्याञ्छकलान्सं-
Line 17:
प्रकीर्य बर्हिषा परिस्तीर्याज्यं विलाप्योत्पूयाञ्जलिनोपस्ती-
Let's check the words:
प्रकीर्य
बर्हिषा
परिस्तीर्याज्यं
विलाप्योत्पूयाञ्जलिनोपस्ती-
Wait, विलाप्योत्पूयाञ्जलिनोपस्ती- or विलाप्योत्पूयाञ्जलिनोपस्तीर्य? It ends with उपस्ती- hyphenated to the next page!
Look at line 17:
प्रकीर्य बर्हिषा परिस्तीर्याज्यं विलाप्योत्पूयाञ्जलिनोपस्ती-

Now let's check the footnotes:
Footnote 1:

अग्न्याधेयम्
Digitized by Madhuban Trust
[ २ । १३ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ५५
र्णाभिघारितꣳ सर्वौषधं जुहोत्यग्नये सर्वौषधाय पुष्ट्यै प्रजन-
नाय स्वाहेत्य॑थ जयान्भ्यातानान्राष्ट्रभृत इति द्वादशात्य-
होमाञ्जुहोत्य॑थ स्रुचि चतुर्गृहीतं गृहीत्वा प्राजापत्यां जुहोति
प्रजापते न त्वदेतान्यन्य इत्य॑परं चतुर्गृहीतं गृहीत्वानुख्यां
५ जुहोत्यन्वग्निरुषसामग्रमख्यदन्वहानि प्रथमो जातवेदाः । अनु
सूर्यस्य पुरुत्रा च रश्मीननु द्यावापृथिवी आततान स्वाहे-
त्य॑थैतानङ्गाराञ्छते वा शरावे वा यजमानो गृह्णात्यायुषे
वो गृह्णामि तेजसे वो गृह्णामि तपसे वो गृह्णामि¹ वीर्याय
वो गृह्णामि ब्रह्मवर्चसाय वो गृह्णामीत्य॑थैनानादायोपोत्तिष्ठ-
१० त्यायुर्मामाविशतु भूतिर्मामाविशतु ब्रह्मवर्चसं मामाविश-
त्विति॑ तानध्वर्यवे संप्रदायोदायन्त्यन्वारब्धे यजमान॑ एतेनैव
यथेतमेल्योत्तरेणागारं परीत्य² पूर्वया द्वारा प्रपाद्य गार्ह-
पत्यस्यायतने न्युष्योपसमादधाति॑ परिस्तृणन्ति॑ दक्षिणत
उपविशतो ब्रह्मा च यजमानश्चा॑थैतद्रोहितं चर्मानडुहं जघने-
१५ नाग्निं प्राचीनग्रीवमुत्तरलोमोपस्तृणाति॑ तस्य वहमः काले
चतुरः पात्राञ्ब्रीहीन्निर्वपति³ ब्रह्मणे जुष्टं निर्वपामीति वा
तूष्णीं वा॑थ निरुपप्तानभिमृशत्याकृत्यै त्वा कामाय त्वा समृद्धे⁴
त्वेत्य॑थैतान्व्रीहीञ्छूर्पे समुष्याद्भि॒रभ्युक्ष्य चर्मोदूहत्य॑थैतस्मिन्नेव⁵
१ Before वीर्याय B ins. : ओजसे वो गृह्णामि । २ प्रतीत्य B Be.
३ T and Ke's, perhaps rightly, व्रीहीणां i. s. of व्रीहीन् ।
४ Thus all except T, which has समृद्धौ, but cp. T. Br. II. 5. 3. 2.
५ उद्वहति B.
CC-0.

चर्मण्युलूखलमुसले निधायाऽहन्त्यथैतेनैव पात्रेण चतुर उद-
पात्रानानयति यदि वीडिता स्थाली भवति ' यद्यु वा
अवीडिता पञ्च वा भूयसो वा ' स समोदकः संपद्यते ' ॥ १३ ॥
तं य एव कश्च१ कुशलः परीन्धेन२ श्रपयित्वाभिघार्यो-
दञ्चमुद्वासयत्यथैनमायतिगवं३ ऋत्विग्भ्यः प्राङुपसंगच्छन्त ५
एनमेत ऋत्विजो४ ' ऽथैतां पात्रीं निर्णिज्योपस्तीर्य तस्यामेन-
मसंशन्निवोद्धरति ' सर्पिरासेचनं कृत्वा प्रभूतमाज्यमानीयौथै-
तस्यैवोदनस्योपघातं५ जुहोत्युपतिष्ठते वा प्र वेधसे कवये
मेधाय वचो वन्दारु वृषभाय वृष्णे । यतो भयमभयं तन्नो
अस्तव देवान्यजे हेळोऽस्वाहेत्यथैताꣳश्चतुर आर्षेयानूत्तरतो १०
ऽनुदिङ्मुखानुपवेश्य ताननुपूर्वमाचामय्य६ तेभ्य एनं भूमिꣳ स्पृशन्ननु-
च्छिन्दन्निवोपोद्धरति ' त्रिः प्राश्य प्रश्रूꣳसन्ति७ राद्धस्ते ब्रह्मौदन
इति ' तेभ्यः साण्डं वत्सतरं ददात्यथैष उत्तरत आसीनो
ब्राह्मणः चामकाषं प्राश्नाति ' तस्मै यदस्योपकल्पते८ तद्ददात्यथ
१ कश्चन B Be and Keś. ; कश्चित् T ; कश्च the other MSS.
२ Thus HJ Be; परीधेन B; परिडेने T; परिधेन F.
३ Thus H Bh., Keś. ; आयतिगवम् B ; आयतौगव Be J ; आयतिगवे
काले F ; आयतिगं T.
४ Thus Be F ; एतदृत्विजो HBJ ; T om. एत ।
५ Thus H ; ॰वोदन• the other MSS.
६ अनुपूर्व्यं• J.
७ Thus H Be T F, Keś. ; प्रश्रूꣳसति the other MSS.
८ Thus F only ; the other MSS. ॰कल्पयते ।

? No. Let's compare: रु त्ताthen:ङ्गो? No, it's ङ्गार्ग्याधेये? Wait! Look at ऽग्न्याधेये: is that an avagraha ऽ? Look at ऽग्न्याधेयेin line 13: Wait, look atऽभ्यादधातिin line 1: the avagraha isऽ. In line 13, look at the character before ग्न्याधेये: Wait, it has a top horizontal bar, a vertical down, a loop: that is ऽ! But wait, look before it: There is दाwith a repha? Orडा? रुत्तानोऽङ्गाग्न्याधेये? Wait, what is Dvaidha I, 16 about? Footnote 2 says: cp. Dvaidha I, 16.`
Let's recall BaudhSS Dvaidha on Agnyadheya (Praśna 20, adhyāya 16):
"गां कुर्वीतेति — उत्तानो गार्ग्य आहाग्न्याधेये गां कुर्वीत घोररूपमिति..."!
YES! UTTAANO GAARGYA!
"उत्तानो गार्ग्य आहाग्न्याधेये गां कुर्वीत घोररूपमिति"!
Let's look at line

िमिन्धानः! And before that: शल्केस्तोँ... wait! Is itशल्केभिः? Wait, look at शल्केस्तोँ: Is it शल्केस्तोँ? Wait! शल्केभिः->शल्केस्तोँ? No, look at: श ल्के स्तोँ-> could it beशल्केस्तोँ? Yes, शल्केस्तोँ! Wait, what mantra is this? Let's search the mantra: "उभौ लोको सनेमहम् । उभयोर्लोकयोर्ऋद्ध्वाति मृत्युं तराम्यहम्"! Mantra: "शल्केभिर्ग्निमिन्धीत..." / "शल्केस्तो रात्रिमग्निमिन्धिते..." Wait, Baudhayana Srauta Sutra 2.15: "शल्केस्तोँ रात्रिमग्निमिन्धिते शल्कैरग्निमिन्धान उभौ लोको सनेमहम् । उभयोर्लोकयोर्ऋद्ध्वातिमृत्युं तराम्यहमिति..." YES! That is the EXACT text: शल्केस्तोँ रात्रिमग्निमिन्धिते शल्कैरग्निमिन्धान उभौ लोकोIt isरात्रिमग्निमिन्धिते! There is no ाand noर्`

५ दश्चन्द्रमसि...?
In Sanskrit editions, line numbers 5, 10, 15, 20 are printed in the left margin.
Let's include it as printed:
५ दश्चन्द्रमसि कृष्णं तदपीहेत्य॑थैनानादधाति दिवस्त्वा वीर्येण
Wait, "कृष्णं": is it कृष्णं with dot anusvara? Yes, कृष्णं.
"तदपीहेत्य॑थैनानादधाति" - notice the udatta on त्य: त्य॑.
"दिवस्त्वा वीर्येण"

Line 6:
पृथिव्यै महिम्ना । अन्तरिक्षस्य पोषेण सर्वपशुमादध इत्य॑थैना-
Notice: "इत्य॑थैना-" (udatta on त्य).

Line 7:
न्संप्रयौति सं वः सृजामि हृदयानि सꣳसृष्टं मनो अस्तु वः ।
"न्संप्रयौति" - at the start of the line! (Sandhi from इत्यथैनान् + संप्रयौति = इत्यथैनान्संप्रयौति, split across lines: इत्य॑थैना- / न्संप्रयौति).
"सं वः सृजामि हृदयानि सꣳसृष्टं मनो अस्तु वः ।"

Line 8:
स

तथादधाति ' तथा संप्रयौति ' तथा कल्पतत्येथ गोप्तारꣳ
समादिशति ' स आह विहृता अग्नयो मा कश्चनान्तरेण
संचारौदित्यथाध्वर्युः प्रदक्षिणमावृत्य प्रत्यङ्ङादृत्य१ गार्हपत्य-
स्यायतने उपरि संभारेषु मुञ्जकुलायं निदधाति ' तस्मिन्प्रती-
चीनप्रजननामरणंि२ निधाय दशहोत्रोत्तरारणिमवदधाति ' ५
स आह मन्थतेति ' यजमानः प्रथमो मन्थति ' यजमान
उत्तमो मन्थति ' जनयति ' जाते वरं ददामीति वाचं
विसृजते ' ऽथैनमुपतिष्ठते ऽजीजनन्नमृतं मर्त्यासो ऽक्षेमाणं
तरणिं वीढुजम्भम् । दश स्वसारो अग्रुवः समीचीः पुमाꣳसं
जातमभिसꣳरभन्तामित्यथैनमभिप्राणिति प्रजापतेस्त्वा प्राणे- १०
नाभिप्रणिमि पूष्णः पोषेण मह्यम् । दीर्घायुत्वाय शत

Here is the line-by-line transcription of the text from the provided image into pure Unicode Devanagari:

दधामीति वैश्यस्य ' ऋभूणां त्वा देवानां व्रतपते व्रतेना-
दधामीति रथकारस्येति ' यथर्षि यथागोत्रं ' गायत्रेण
छन्दसेत्युत्तरतो हिरण्यशल्कमुपास्यति खया तनुवा संभवेत्ये-
थैतग्ँ राजतं वृषलाय वाज्ञाताय वातिप्रयच्छत्यर्तिमेवाति-
५ प्रयच्छतीति ब्राह्मणमेत्यैनमुपतिष्ठते ऽहं त्वदस्मि मदसि
त्वमेतन्ममासि योनस्तव योनिरस्मि । ममैव सन्वह हव्या-
न्यग्ने पुत्रः पित्रे लोककृज्जातवेदः ॥ सुगार्हपत्यो विदहन्न-
रातीरुषसः श्रेयसीः श्रेयसीर्दधत् । अग्ने सपत्नाग्ँ अपबाधमानो
रायस्पोषमिषमूर्जमस्मासु धेहीति ' ॥ १६ ॥
१० अथैतमग्निमादत्ते य एष सते समुप्तो भवति ' तं
दक्षिण्या द्वारोपनिर्हृत्या