बौधायन श्रौतसूत्रम् (कृष्ण यजुर्वेद तैत्तिरीय शाखा - सम्पूर्ण प्रश्न एवं श्रौत-याग कल्प सटीक)

मार्जयन्ते ' ऽथेन्द्राय त्वेन्द्राय त्वेत्येवं त्रिभिरुक्थपर्य्यायैश्चरति¹ '
संतिष्ठते माध्यंदिनम् सवनम् ' ॥ १२ ॥ चतुर्थः ॥
अथ सावित्रम् हुत्वा प्रसर्पन्ति तृतीयसवनाय ' प्रसिद्ध-
मादित्यग्रहेण चरित्वाग्रयणं गृह्णात्यथ षोडशिनमभिगृह्णा-
त्यसावि सोम इन्द्र त इत्यनुद्रुत्योपयामगृहीतो ऽसीन्द्राय ५
त्वा षोडशिने जुष्टं गृह्णामीति ' परिमृज्य सादयत्येष ते
योनिरिन्द्राय त्वा षोडशिन इत्येथोक्थ्यं गृह्णाति ' समानं
कर्मा पवमानात्पवमानेन चरित्वा स्वे धामन्पशुभिश्चरति² '
तेषां नाना मनोता नाना देवता नाना प्रत्यभिमर्शना नाना
वपाहोमाः समानो वनस्पतिः समानः स्विष्टकृत्प्रैषवान्समानौडा १०
समान्यो दिशो ' नाना दिश इत्येके ' समानं कर्मा ध्रुववद्ध्य-
समेभ्यो ' ध्रुववद्भिश्शमसैश्चरित्वा त्रिभिरुक्थपर्य्यायैश्चरतीन्द्रा-
वरुणाभ्यामिन्द्राबृहस्पतिभ्यामिन्द्राविष्णुभ्यामित्यथ³ षोडशिना
चरत्यथ प्राङायन्नाह होतृचमसमनून्नयध्वमुन्नेतः सर्व्वम् एव
राजानमुन्नय मातिरीरिच इति ' होतृचमसमेव प्रथममुन्नयन्ति १५
यथोपपादमितरान्सर्व्वम् एव राजानम् समुन्नीयोत्तरवेद्याम्
सꣳसादयन्ति ' तदेतान्याजापत्यान्सह सꣳसादयन्त्यथाप उप-
स्पृश्य बर्हिषी आदाय वाचंयमः प्रत्यङ् द्रुत्वा स्तोत्रमुपा-

१ Thus M Tr; चरंति UB Be H Be 11 F.
२ Thus M Tr BHF; चरंति Be 11 U.
३ ॰चरतीन्द्रा॰ M Tr; the other MSS. read plural.

[११ । २३ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ८३

करोति ' स्रुवते ' तदेतद्बृहत्सामैकविꣳशं वैष्णवीषु शिपिविष्ट-
वतीषु कुर्वन्ति ' होच एषोत्तमेति प्राङ्खोतुः कालात्पराङा-
वर्तते ऽध्वर्युरग्रेण माह्वयते होता ' प्रत्याह्वयते ऽध्वर्युः '
शꣳसति ' प्रतिगृणाति ' प्रसिद्धमुक्थं प्रतिगीर्य प्राङेत्योद्यच्छत
५ एतꣳ होतृचमसमन्वूद्यच्छन्त इतरानुपोद्यच्छन्ते चमसानेया-
श्रावयत्यो श्रावयास्तु श्रौषडुक्थशा यज सोमानामिति '
वषट्कृते जुहोति ' तदेतान्प्राजापत्यान्सह जुह्वति ' वषट्कृतानु-
वषट्कृते द्विर्जुहोति ' तथैव द्विर्द्विः सर्वाꣳश्चमसाञ्जुह्वत्यथ भक्षैः
प्रत्यञ्च आद्रवन्त्यनुसवनभक्षः प्रजापतिना पीतस्येत्यथैतेषां १
[L10

तांस्तान्नयेयुः?
No, अङ्गारान् + तांस्तान्नयेयुः -> in Sanskrit sandhi, न् before त् becomes ंस्:
अङ्गारान् + तान् = अङ्गारांस्तान्!
WAIT!
If sandhi applies, it would be अङ्गारांस्तान् नयेयुः!
Let's re-read line 1:
न्वेतानाग्नीध्रादौपयजानङ्गारान्... wait!
Is it अङ्गारांस्तान्नयेयुः?
Wait, look at line 1:
न्वेतानाग्नीध्रादौपयजानङ्गा
Then: रा᳡? No!
Wait, does line 1 have अङ्गारान्?
Wait, look at the letters:
न्वे
ता
ना
ग्नी
ध्रा
दौ
प
य
जा
न
ङ्गा
रा᳡ -> wait, is that रा?
Wait, why would there be a virama?
Wait, look at the footnote again!
`१ Thus (•चरंस्त्ये•) all exc. B,

orꣳ? Wait, in Caland's edition, printed at the Baptist Mission Press, Calcutta: How did they print ꣳ(gum)? They used a special type: it looks like a small hook/loop:ꣳ! Wait, look at line 7: नैरृतंorनैरृतꣳ? Wait, look at line 7: नै रृ ता य? No, wait! That's नैरृताय? No, look at the top: no e-matra. Wait, is it नैरृताय? Let's zoom in to 500% on line 7: नै-रृ-ता-य? Wait, letter 1:नै Letter 2:रृ Letter 3:ता? No, it's त! Letter 4: it has a vertical line and a hook to the right, and a loop? Wait, look at line 8: प्रायङ्क-(end of line 7) ->हविःपेष्यै प्रयङ्क-(orप्रयङ्ङाह?) Line 8 starts: न्वाहor्ङाह`?

, with e-matra or o-matra or i-matra?
Wait, look at:
प with ऋ = पृ.
ष्ठ with o? No, it's 'पृष्ठोभ्यां'?
Wait, the footnote says:
१ पृष्ठोभ्यां i.s.o. अङ्गुष्ठाभ्यां B Be U.
Wait, look at the top of ष्ठ: there is an o-matra!
Wait, or is it 'पृष्ठीभ्यां'? No, look at the top: an e-stroke on the left of the stem, and an aa-stroke on the right: that's an o-matra!
Wait, let's look at 'पृष्ठीभ्यां':
Is there an e-matra?
Wait, look at 'पृ': प with ऋ? Or ध with ऋ (धृ)?
Look at the first letter:
Is it धृ or पृ?
Look at 'धेनुं' in line 6: ध has a small loop at the upper left.
The letter in footnote 1 has a small loop at the upper left! It's 'धृ'!
Wait! "धृष्टीभ्यां"?
YES! "धृष्टीभ्यां"!!
In Shrauta ritual, one takes the coals with the tongs: धृष्टी (धृष्टिभ्यां / धृष्टीभ्यां)!
And the text has: "अङ्गुष्ठाभ्यां" (with the two thumbs)!
Some manuscripts (B Be U)

वावृता तूष्णीं वोथ श्वो भूते वैश्वदेवहविर्भिरिष्ट्वा पौर्णमास-
वैमृधाभ्यामिष्ट्वा प्रसिद्धं निर्वर्तयते । ऽथ श्वो भूत इन्द्राय
सुत्राम्णे पुरोडाशमेकादशकपालं निर्वपत्य॑भिहितो रथ उभा-
काᳵस्यकवचो१ गर्भिणीभिर्वा वडवाभिर्युक्तः सार्द्धैर्वाश्वैरावेष्ट्यो
५ निष्कस्तद्दात्य॑थ श्वो भूत इन्द्रायाᳵंहोमुचे पुरोडाशमेका-
दशकपालं निर्वपत्य॑नभिहितो रथो२ ऽकाᳵस्यकवचो२ ऽगर्भि-
णीर्वा वडवाभिर्युक्तो निरर्द्धैर्वाश्वैः३ श्वल्लणको३ निष्कस्त-
द्ददाति ' ॥ २ ॥
एते संतनी इत्याचक्षते ' ऽथ श्वो भूते संतनीभ्यामेव
१० प्रतिपद्यते ' स एवमेव संतनीभ्यामहर्हविर्पर्यासं४ यजमान-
श्चतुरो मास५ एति५ काममिष्ट्वा कामं पशुबन्धेन कामं

१ Thus hesitatingly emended. उभे कंस्येकवचौ M; दर्मैकस्यकवचो T
Be 11; उभौ कांस्यकवचौ Be BU; Bhav. उभे कांस्यकवचौ शिरस्त्राणम्, but
this may be a periphrase of our compositum. So much, at any
rate, is certain, that an adj. is required with the sense उभयतः कांस्य-
कवच (cp. Kāty. xxii. 10. 30-31, Lāṭy. ix. 4. 14).
२ Again emended; रथो न उकंस्यो उकवचो उग० M; could उ in
Nandināgarī represent the avagraha? Then the reading of M
would be; रथो [न] ऽकंस्यो ऽकवचो ऽग०; रथः कांस्यकवचो Be BU; दर्मै-
कस्यकवचो Be 11 T (omitting रथो).
३ ०र्वाश्वै श्लल्लणको M; ०र्वान्वेश्चचणका T Be 11; ०र्वाश्चिश्चत्तणसद० Be;
०र्वाश्चैलत्तणस्सद० B, the last two om. निष्कस् ।
४ Here and infra B Be U have sometimes विपर्यासाभ्यां; Be 11
T om. the word every time.
५ Thus here and infra M; मास दूति B Be U; मासानेति Be 11 T.

यवाग्रयणेनाथ चतुर्र्षु मासेषु पर्यवेतेषु संतन्वेष्ट्येष्ट्वा¹ वरुणप्रघा-
सहविर्भरिष्ट्वा पौर्णमासवैमृधाभ्यामिष्ट्वा प्रसिद्धं निर्वर्तयते ।
ऽथ श्वो भूते संतनीभ्यामेव प्रतिपद्यते । स एवमेव संतनीभ्या-
महरहर्विपर्यासं यजमानो ऽपरांश्चतुरो मास एति काम-
मिष्ट्वा कामं पशुबन्धेन कामँ श्यामाकाग्रयणेनाथ चतुर्र्षु
मासेषु पर्यवेतेषु संतन्वेष्ट्येष्ट्वा साकमेधहविर्भरिष्ट्वा पौर्णमास-
वैमृधाभ्यामिष्ट्वा प्रसिद्धं निर्वर्तयते । ऽथ श्वो भूते संतनीभ्या-
मेव प्रतिपद्यते । स एवमेव संतनीभ्यामहर्हविपर्यासं यजमानो
ऽपरांश्चतुरो मास एति काममिष्ट्वा कामं पशुबन्धेन कामं
व्रीह्याग्रयणेनाथ चतुर्र्षु मासेषु पर्यवेतेषु संतन्वेष्ट्येष्ट्वा शुनासी-
रीयहविर्भरिष्ट्वा पौर्णमासवैमृधाभ्यामिष्ट्वा प्रसिद्धं निर्वर्तयते ।
ऽथ श्वो भूते संतनीभ्यामेव प्रतिपद्यते । स एवमेव संतनीभ्या-
महरहर्विपर्यासं यजमानः सप्ताहान्येति काममिष्ट्वा कामं
पशुबन्धेनाथाष्टमे ऽह्नीन्द्रतुरीयमाग्नेयमष्टाकपालं निर्वपति
रौद्रं गावीधुकं चरुमैन्द्रं दधि वारुणं यवमयं चरुमन्वाहार्य-
मासाद्य वह्नीं धेनुं ददाति ॥ ३ ॥
अथ तदानीमेव पञ्चेध्मीयेन प्रतिपद्यते । पञ्चधाङ्गारा-
न्निरूह्य पञ्चेष्मान्ब्यादधाति पर्णमयं पुरस्तान्नैयग्रोधं दक्षिणत
आश्वत्थं पश्चादौदुम्बरमुत्तरतः प्राचं मध्ये । ऽथैनानाज्येन
व्याघारयति ये देवाः पुरःसदो ऽग्निनेत्रा रक्षोहणस्ते नः पान्तु

¹ Thus here and infra MT Be 11 ; संतन्वेष्ट्या B Bc.

An exact, line-by-line transcription of the Sanskrit text from the page:

ते नो ऽवन्तु तेभ्यो नमस्तेभ्यः स्वाहा ये देवा दक्षिणसदो ये
देवाः पश्चात्सदो ये देवा उत्तरसदो ये देवा उपरिसद
इत्य॑थोपवेषेणाङ्गारान्सम्मूहत सम्ूढꣳ रक्षः संदग्धꣳ रक्ष इद-
महꣳ रक्षो ऽभिसंदहामीत्य॑थैनान्त्सुवाहुतिभिरभिजुहोत्यग्नये॑२
५ रक्षोघ्ने स्वाहेति पञ्चभिर॑थ३ प्रष्टिवाहिनꣳ रथं ददात्य॑थ
याचति पर्णमयꣳ स्रुवमपामार्गसक्तून्प्रतिवसनीयं वासो ऽन्त-
र्भागारादेकोल्मुकमुदपात्रमित्येतत्समादायोदञ्चो निष्क्रम्य तां
दिशं यन्ति यत्रास्य खरूतमिरिणꣳ स्फुटं भवति प्रदरो वा'
तदेतदेकोल्मुकमुपसमाधाय संपरिस्तीर्य पर्णमयेन स्रुवेणापा-
१० मार्गसक्त

मासाद्य¹ वत्सतरीं² ददात्य॑थ दशमे ऽह्न्युत्तराणि देविका-
हवीग्ँषि निर्वपति सिनीवाल्यै चरुं कुह्वै चरुं धात्र एव³
पुरोडाशं द्वादशकपालमित्य॑न्वाहार्यमासाद्य⁴ वत्सतरं⁵ ददा-
त्य॑थैकादशे ऽह्नि त्रिषंयुक्तैः प्रतिपद्यत आग्नावैष्णवं निर्वप-
त्यैन्द्रावैष्णवमेकादशकपालं वैष्णवं त्रिकपालं । वामनमृषभं ५
वहिनं ददात्य॑थ द्वादशे ऽह्न्यग्नीषोमीयमेकादशकपालं निर्वप-
तीन्द्रासोमीयमेकादशकपालग्ँ सौम्यं चरुं । बभ्रुं ददात्य॑थ
त्रयोदशे ऽह्नि सोमापौष्णं चरुं निर्वपत्यैन्द्रापौष्णं चरुं पौष्णं
चरुग्ँ । श्यामं ददात्य॑थ चतुर्दशे ऽह्नि वैश्वानरं द्वादशकपालं
निर्वपति । हिरण्यं ददात्य॑थ पञ्चदशे ऽह्नि वारुणं यवमयं १०
चरुम॑श्वं ददाति । ॥ ४ ॥ प्रथमः ॥
अथैनमामावास्येन हविषेजानग्ँ रत्निनः पर्यवस्यन्ति⁶
दक्षिणतो वोदञ्चो पश्चाद्वा प्राञ्चस्तेषामवसितानां ब्रह्मैव दक्षि-
णार्धो वापरार्धो वा भवति । स⁷ यत्किंच यज्ञपरिभोजनं⁸
ब्रह्मण एव⁹ तद्गृहे⁹ भवत्य॑थारण्योरग्नीन्समारोह्य ब्रह्मणो १५

१ इति om. T Be 11 U.
२ •तरं Be 11 T.
३ om. B Be U; the word should be supplied, also Vol. i. p. 264, 4.
४ इति om. all the MSS.
५ •तरीं Be 11 T.
६ पर्युपविशंति B Be U.
७ om. Be 11 T.
८ •भाजनं B Be U.
९ Thus M Be 11 T; ह्वैत• B Be.

[ १२ । ५ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् ६१ (शीर्षके हस्तलिखितम्: राजसूयः)
गृहानध्यवसाय मथित्वाग्नीन्विहृत्य बार्हस्पत्यं चरुं निर्वपति
ब्रह्मणो गृहे॑ शितिष्पृष्ठं ददात्य॑थारण्योरग्नीन्त्समारोह्य¹
स्वान्येवायतनान्यभिप्रव्रजति² । तं यन्तमनुमन्त्रयते ऽयं नो
राजा वृत्रहा राजा भूत्वा वृत्रं वध्यादित्य॑थ स्वान्येवायतना-
५ न्यध्यवसाय मथित्वाग्नीन्विहृत्येन्द्राय सुत्राम्णे पुरोडाशमेका-
दशकपालं प्रतिनिर्वपत्य॑थास्यैतदहः³ श्वेतायै श्वेतवत्सायै पयो
दोहयित्वा समातच्य निदधात्य॑थ श्वो भूते ऽरण्योरग्नीन्त्समारोह्य
राजन्यस्य गृहानध्यवसाय मथित्वाग्नीन्विहृत्यैन्द्रमेकादश-
कपालꣳ राजन्यस्य गृहे॑ ऋषभं ददाति॑ तथारण्योरग्नी-
१० न्समारोह्य स्वान्येवाम्यायतनान्यभिप्रव्रजति⁴ । तं तथैत⁵ यन्त-
मनुमन्त्रयते॑ यस्ययस्य गृहे यजते ससो ऽनुमन्त्रयते ऽयं नो
राजा वृत्रहा राजा भूत्वा वृत्रं वध्यादित्य॑थ स्वान्येवान्याय-
तनान्यध्यवसाय मथित्वाग्नीन्विहृत्येन्द्रायाꣳहोमुचे पुरोडाश-
मेकादशकपालं प्रतिनिर्वपति॑ प्रज्ञातमेवास्यैतदहः श्वेतायै
१५ श्वेतवत्सायै पयो दोहयित्वा समातच्यैव⁶ निदधात्य॑थ तृतीये
ऽह्न्यादित्यं चरुं महिष्यै गृहे॑ धेनुं ददात्य॑थ चतुर्थे ऽह्नि भगाय
चरुं वावातायै गृहे॑ विचित्तगर्भां षष्ठौहीं ददात्य॑थ पञ्चमे ऽह्नि

१ ॰रोह्य here and infra sometimes B Be U.
२ ॰व्रजंति MT Be Be 11 ; ॰हति B.
३ प्रति om. MT Be 11 but cp. Āp. xviii. 10. 28.
४ एव after स्वानि om. MT Be 11 ; ॰व्रजति T Be 11. B ; ॰प्रजंति M Be.
५ Thus MUB Be ; एव om. Be 11 T.
६ सम् om. Be BU.

orस्वयंकृत? Look at स्वयंकृत: it ends with त, no o-matra visible, just स्वयंकृत. Wait, look between स्वयंकृतandदृति: There is ध्मा! Wait, is ध्मा दृतिorध्मादृति? There is a space: ध्मा दृति '`.

Let's check line 13:
मथित आज्य आभृत्य पात्रे चतुःस्रक्तौ स्वयमवपन्नायै शाखायाै
Wait, आभृत्य - is that आभृत्य or आभृते?
It is आभृत्य!
Wait, स्वयमवपन्नायै शाखायाै:
Is it शाखायाै? Yes, two ai strokes on yā: शाखायाै.

Let's check line 14:
कर्णाꣳश्चाकर्णाꣳश्च तण्डुलान्विचिनुयादित्यथ वै भवति स्वयं-
Wait, कर्णाꣳश्चाकर्णाꣳश्च:
Is that कर्णाꣳश्चाकर्णाꣳश्च or कर्णाꣳश्चाकणाꣳश्च?
Look closely at the second word:
चा क र्णा ꣳ

हितमन्तर्वेद्यासादयति'? Look at line 6: हितमन्तर्वेद्यासादयतिfollowed by a small symbol above, then a space, thenसमानं कर्मा प्रयाजेभ्यः'then a space, thenपञ्च. Wait, between हितमन्तर्वेद्यासादयतिandसमानं, is there a danda? Look at the vertical mark: it is a raised apostrophe '! Wait, and after प्रयाजेभ्यः? Also a raised apostrophe '`!

Line 7:
प्रयाजानिष्टोदङ्ङुत्क्रम्य सꣳस्रावेण बार्हस्पत्यमभिघार्य मैत्र-

Line 8:
मभिघारयति' बार्हस्पत्येन पूर्वेण प्रचरत्यथ मैत्रेण' बार्ह-

Line 9:
स्पत्यस्य पूर्वस्य स्विष्टकृते ऽवद्यत्यथ मैत्रस्य' बार्हस्पत्यस्य पूर्व-

Line 10:
१० स्येड़ामवद्यत्यथ मैत्रस्यान्वाहार्यमासाद्यैतामेव श्वेताꣳ श्येतवत्सां
Wait, look at स्येडामवद्यत्यथ:
Is that ड or ळ or ड़?
It's डा with a dot below or nukta?

तस्य तया संपद्यते ' ऽथ प्रायणीयेन चरति ' प्रायणीयेन
चरित्वा पदेन चरति ' पदेन चरित्वा रोहिते१ चर्मणि१
राजानं क्रीत्वोद्वाह्यातिथ्यं निर्वपत्यातिथ्येन प्रचर्याथान्वहमुपसद्भि-
श्चरंत्याहवनीयं प्रणयत्याहवनीयं प्रणीय रथवाहने सदो-
हविर्धाने संमिनोति ' रथवाहने सदोहविर्धाने संमित्याग्नी- ५
षोमौ प्रणयत्यग्नीषोमौ प्रणीय यूपस्यावृता यूपमुच्छ्रयति '
खर्वन्तं यूपमुत्सृज्याग्नीषोमीयं पशुमुपाकरोति ' तस्य प्रसिद्धं
वपया चरित्वा वसतीवरीर्गृह्णात्यथ पशुपुरोडाशं निर्वपति '
तमनुवर्तन्ते ऽष्टौ देवसुवाग्ँ हवीग्ँष्यग्नये गृहपतय इत्येतानि '
तेषामुक्त्तं चरणं यथाग्नेर्विधायाग्नीडांन्ताः पुरोडाशाः संति- १०

[ १२ । ७ । ] Digitized by Madhuban Trust बौधायनश्रौतसूत्रम् राजसूयः ६५.
प्रातःसवनाय॑ तदृजुधा संतिष्ठते॑ प्रसर्पन्ति माध्यंदिनाय सव-
नाय॑ प्रसिद्धो ऽभिषवः॑ प्रसिद्धं ग्रहा गृह्यन्ते॑ समानं कर्मा
दाक्षिणेभ्यो॑ दक्षिणानि होष्यन्वाचंयत्याचम्य स्थालीᳵ सस्रुवाᳵ
स्रुचं वाससंस्त्यैतस्य वसनस्यान्तमायां दशायां निष्करज्जुः प्रग्र-
थिता१ ऽवत्यैतत्संमादायाहैहि२ यजमानेत्युत्तरेणाग्नीध्रीयं
परीत्योत्तरेण सदः परीत्याग्रेण शालां तिष्ठते प्रतिप्रस्थात्र
एतानि शस्त्राणि प्रयच्छत्यथाहैहि यजमानेति॑ रथ एष
दक्षिणे ऽोष्ठान्ते रथवाहन आहितो भवति॑ तमुपावहर-
तीन्द्रस्य३ वज्रो ऽसि वार्त्रघ्नस्त्वयायं वृत्रं वध्यादित्यथैनं धूर्गृ-
हीतमन्वर्च्यभ्यववर्तय

६६ बौधायन श्रौतसूत्रम् । [ १२ । ७, ८ । ]
नयवत्यर्चाग्नीध्रे जुहोति ' सृज्यन्ते१ दक्षिणा दक्षिणापथेन '
स यत्किंचिद्ददाति२ हिरण्यमुखमेव ददात्यथ वासाग्ँस्यथ३
युक्तानि गोश्वग्ँ हस्तिपुरुषमन्ततो४ ' ऽदत्ता एवैते रथा
अतिवर्तन्ते५ ' नैते ऽन्यस्य सन्त आजिं धावन्ति ' मनसैव
खरथमध्वर्यवे ददाति ' मनसा चतुष्पात्तेज्वं६ ब्रह्मण आदि- ५
शति ' मनसा समनुदिश्य७ दक्षिणास्त्रिभिर्मरुत्वतीयैश्चरति८ '
सीदन्ति नाराशग्ँसा आप्यायिता दक्षिणस्य हविर्धानस्यापा-
लम्बमधोऽधो९ माहेन्द्राय ' ॥ ७ ॥
अथ याचति वैतसं१० द्रोणकलशग्ँ षोडश११ वायव्या-
न्यथास्यैतत्पुरस्तादेव१२ षोडशतर्य आपो दिग्भ्यः संभृता१३ १०

१ संसृज्यते T Be 11.
२ यत्किंचद० M.
३ Thus M; उत i.s. of अथ T Be 11; B Be again (cp. supra
p. 73, 10) वसांसि i.s.o. अथ ।
४ Thus MUB Be; हस्तिदासपुरुष० T Be 11.
५ Thus M only; अतिनिर्वर्तंते Be BU; अतिपतंते Be 11 T.
६ चतुष्पात्तेज्वं all MSS. exc. M which has चतुष्पत्तेज्वं; one copy

दक्षिणस्य १ हविर्धानस्य प्राचो ऽक्षान्तौच्च उपस्तम्भनान्नि-
चिताः शेरते ' तासां वहन्त्यः पूर्वार्ध्या भवन्ति सारस्वत्यो
ऽपरार्ध्याः ' स वहन्तीरभिजुहोत्यथैत द्यापो देवीर्मधुमतीर-
गृभ्णूर्जिक्षतौ राजसूयाय चितानाः । याभिर्मित्रावरुणावभ्य-
षिञ्चन्याभिरिन्द्रमनयन्नत्यरातीः ॥ राष्ट्रदा स्थ राष्ट्रं दत्त
स्वाहेति ' गृह्णाति पर्णमयेन राष्ट्रदा स्थ राष्ट्रममुष्मा आमुष्या-
यणायामुष्य पुत्रायामुष्य पौत्राय दत्तेत्येषां पतिरसीत्यपांप-
तीयाः पुंनाम्नो २ वोत्सस्य समुद्रिया वा ' वृषास्तूर्भिरित्यौर्म्या '
वृषसेनो ऽसीति पल्बल्या ' व्रजचित स्थेति कूप्या ' मरुतामोज
स्थेति निवेष्याः ३ ' सूर्यवर्चस स्थेत्यतिदृश्याः ४ ' सूर्यवर्चस स्थेत्यात-
पति वर्त्या ' मान्दा स्थे

सारस्वतीरभिजुहोत्यपो' देवीर्मधुमतीरगृभ्णन्नूर्जस्वती राज-
सूयाय चितानाः । याभिर्मित्रावरुणावभ्यषिञ्चन्याभिरिन्द्रमन-
यन्नत्यरातीः ॥ राष्ट्रदा स्थ राष्ट्रं दत्त स्वाहेति' गृह्णाति पर्ण-
मयेन राष्ट्रदा स्थ राष्ट्रममुष्मा आमुष्यायणायामुष्य पुत्रायामुष्य
पौत्राय दत्तेत्यथैना वैतसे द्रोणकलशे समवनयति देवीरापः ५
सं मधुमतीर्मधुमतीभिः सृज्यध्वं महि वर्चः क्षत्रियाय वन्वाना
इत्यथैना अन्तरेण होतुश्च धिष्ण्यं ब्राह्मणाच्छꣳसिनश्च
सादयत्यनाधृष्टाः सीदतोर्जस्वतीर्महि वर्चः क्षत्रियाय दधती-
रित्यत्र ये ऽर्व्याः२ परेका अध्वर्योस्तानावरुन्त्ध्य् हरन्त्यथ ये१
ऽनर्व्या३ अपस्तानभ्यवचरन्त्येनमभिहुतानाꣳ सारस्वतीनां वसती- १०
वरीर्दशपेयाय परिग्राह

[ १२ । ६ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ६६

दात्रमस्येति ' हिरण्येनोत्पुनाति शुका वः शुकेणोत्पुनामि
चन्द्राश्चन्द्रेणामृता अमृतेन स्वाहा राजसूयाय चिताना इति '
गृह्णाति पर्णमयेन सधमादो द्युम्निनीरू॒र्ज एत अनिभृष्टा
अपस्युवो वसानाः । पस्त्यासु चक्रे वरुणः सधस्थमपाꣳ शिशु-
र्मातृतमास्वन्तरिति ' पुरस्तादासीनाय ब्रह्मणे प्रयच्छत्येतैरेव
गृहीत्वा दक्षिणत आसीनायौदुम्बरेण राजन्याय प्रयच्छत्येतै-
रेव गृहीत्वा पश्चादासीनायाश्वत्थेन वैश्याय प्रयच्छत्येतैरेव
गृहीत्वोत्तरत आसीनाय नैयग्रोधेन जन्याय प्रयच्छत्येतं¹
प्ररेकमाग्नीध्रꣳ¹ हृत्वापिधाय' प्रज्ञातं निदधात्यथ यजमानं
तार्प्यं परिधापयति क्षत्रस्योल्बमसीति ' क्षत्रस्य योनिरसी-
त्या

१०० बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ १२ । ६, २०१ ]
प्रयच्छतीन्द्रस्य वज्रो ऽसि वार्त्रघ्नस्त्वयायं वृत्रं वध्यादिति शत्रु-
बाधना स्मेतौषूक्तू॑चन्मो१ बाधध्वमितीतरः२ प्रतिगृह्णाति पात
मा प्रत्यञ्चं पात मा तिर्यञ्चमन्वञ्चं मा पात दिग्भ्यो मा पात
विश्वाभ्यो मा नाष्ट्राभ्यः पातेत्यथ हिरण्यवर्णावुषसाव् विरोक
इति त्रिष्टुभा३ बाहू उद्गृह्णात्यथैनँ४ सङ्शास्ति मनसैव दिशो ५
ऽनुप्रक्राम मनसोर्ध्वामनूज्जिहीष्वेत्यथैनं४ वाचयति ॥ ६ ॥
समिधमातिष्ठोदग्राम्।तिष्ठ विराजमातिष्ठोदीचीमातिष्ठो-
र्ध्वामातिष्ठेत्यथैतच्चैव६ तिष्ठन्याचति मारुतं चैकविंशतिकपालं
वैश्वदेवीञ्चामिक्षां। तस्य यो ऽरण्ये ऽनुवाक्यो गणस्तेन
मध्यमानि कपालान्युपहितानि भवन्ति राजसूय

लचर्म सुवर्णरजतौ च¹ रुक्मौ वाराही उपानहौ सीसं च
लोहितायसं च¹ दक्षिणतः क्लीब आस्ते¹ ऽथ पुरस्तादभिषे-
कस्य षट् पार्थानि जुहोत्यग्नये स्वाहा सोमाय स्वाहेत्य॑थ
यजमानायतने शार्दूलचर्म प्राचीनग्रीवमुत्तरलोमोपस्तृणाति
५ सोमस्य लिषिरसि तवेव मे लिषिर्भूयादिति¹ तद्यजमानं
प्राञ्चमुपवेश्य सुवर्णरजताभ्याम् रुक्माभ्यां पर्युपास्यत्य॒मृतमसि
मृत्योर्मा पाहीत्यधस्ताद्रजतमुपास्यति दिवोन्मा पाहीत्युपरि-
ष्टात्सुवर्णꣳ शतात्मानमथावेष्टा दन्दशूका इति दक्षिणत
आसीनं क्लीबꣳ सीसेन विध्यति¹ सव्येन पादेन लोहिता-
१० यसं निरस्यति निरस्तं नमुचेः शिर इत्य॑थास्मा अभिषेकान्त्सं-
प्रगृह्णन्ति² । तान्त्सो ऽवेक्षते ॥ १० ॥
सोमो राजा वरुणो देवा