बौधायन श्रौतसूत्रम् (कृष्ण यजुर्वेद तैत्तिरीय शाखा - सम्पूर्ण प्रश्न एवं श्रौत-याग कल्प सटीक)

६० बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ १० । ५७, ५८ । ]
तदृजुधा संतिष्ठते ' प्रसर्पन्ति माध्यंदिनाय सवनाय ' स॑१ यत्र क
च मध्यंदिनो२ भवति तदेतद्धिरण्मयपात्रं मधोः पूरयित्वा सौर्या
चिन्वत्यावेक्ष्याश्वमवघ्राप्य ब्रह्मणे ददाति ' प्रसिद्धो ऽभिषवः '
प्रसिद्धं ग्रहा गृह्यन्ते ' समानं कर्मा दाक्षिणेभ्यो ' दाक्षिणानि
हुत्वा त्रिभिर्मरुत्वतीयैश्चरति ' सीदन्ति नाराशꣳसा आप्या- ५
यिता दक्षिणस्य हविर्धानस्यापालम्बमधोऽधो माहेन्द्रायैवाथ
पुरस्तादभिषेकस्य षट् पार्थानि जुहोत्यग्नये स्वाहा सोमाय
स्वाहेत्य॑थ यजमानायतने कृष्णाजिनं प्राचीनग्रीवमुत्तरलोमोप-
स्तृणाति ' तद्यजमानं प्राञ्चमुपवेश्य सुवर्णरजताभ्याꣳ रुक्माभ्यां
पर्युपास्य सर्वौषधेन पुरस्तात्प्रत्यञ्चमभिषिञ्चति ' शीर्षतो ऽभि- १०
षिञ्चत्या मुखादन्ववस्रावयति ॥ ५७ ॥
देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याꣳ
सरस्वत्यै वाचो यन्तुर्यन्त्रेणाग्नेस्त्वा साम्राज्येनाभिषिञ्चामीन्द्रस्य
त्वा साम्राज्येनाभिषिञ्चामि बृहस्पतेस्त्वा साम्राज्येनाभिषिञ्चा-
मीति३ ' समुन्मृष्ट

[ १० । ५८, ५९ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ६१
विसृजते ऽ द्वाभ्यां मुखं विमृष्टे ऽ गायत्रान्विष्णुकमान्क्रमते १ ऽ
ऽथोपरिष्टादभिषेकस्य षट् पार्थानि जुहोति ॥ ५८ ॥
इन्द्राय स्वाहा घोषाय स्वाहेति ऽ द्वादश भूतानामवेष्टी-
र्जुहोति पृथिव्यै स्वाहान्तरिक्षाय स्वाहेत्यूर्जुधा माध्यंदिनᳵ
५ सवनᳵ संतिष्ठते ऽ प्रसर्पन्ति तृतीयसवनाय ऽ प्रसिद्धमादित्य-
ग्रहेण चरित्वाग्रयणं गृह्णाति ऽ समानं कर्मा पवमानात्पवमानेन
चरित्वा स्वे धामन्पशुभिश्चरति२ ऽ तेषां नाना मनोता नाना
देवता नाना प्रत्यभिमर्शना नाना वसाहोमाः समानो वन-
स्पतिः समानः स्विष्टकृत्प्रैषवान्समानीडा समान्यो दिशो ऽ
१० नाना दिश इत्येके ऽ समानं कर्मा यज्ञायज्ञियस्य३ स्तोत्रा-
द

६२ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ १० । ५६ । ]

मैत्रावरुणीं वशामुपाकरोति ' तस्यै मैत्रावरुणामिक्षावव-
दानौया भवति ' सर्वसꣳस्यां पशोः कुर्वन्त्यथ गार्हपत्य आज्यं
विलाप्योत्पूय स्रुचि चतुर्गृहीतं गृहीत्वाज्यस्य पूर्णाꣳ स्रुचमग्ने-
र्विमोकं जुहोतीमꣳ स्तनमूर्जस्वन्तं धयापामित्यथैनमुपतिष्ठते
ये ऽग्नयः पुरीष्या इत्यथैनमाग्निभिरुपतिष्ठत आपं त्वाग्ने मन- ५
सेति नवभिरनुच्छन्दसमथोदवसानीयया यजते ' ऽथ देविका-
हविर्भिर्यजते ' ऽथ त्रैधातवीयया यजते ' ऽथ सौत्रामण्या
यजते ' संवत्सरं न कंचन प्रत्यवरोहति ' न शीर्षमाꣳसं
खादति न वयसां माꣳसं ' नाग्निं चित्वा रामामुपेयान्नाभि-
चिद्दर्षति धावेद्यदि धावेदुपावर्तेतान्नाद्यमेवाभ्युपावर्तत इति १०
ब्राह्मणम् ' ॥ ५६ ॥ एकोनविꣳशः ॥

॥ इति दशमः प्रश्नः ॥

वाजपेयः
Digitized by Madhuban Trust
[ ११ । १ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ६३
वाजपेयेन यक्ष्यमाणो भवति' स उपकल्पयते कृष्ण-
जिनग् सुवर्णरजतौ च रुक्मौ बस्ताजिनग् शतमानग् हिरण्यग्
सप्तदश सुवर्णानि¹ कृष्णलानि हिरण्यपात्रं मधोः पूर्णमौदु-
म्बरग् रथचक्रग् सप्तदशारग् सप्तदशफलकां च श्रितिं² यूपं च
५ तूपरं चतुरश्रिग् सप्तदशारत्निं गोधूमकलापोष्णीषं³ नैवारग्
सप्तदशशरावग् सप्तदशोषपुटान्सप्तदश४ वायव्यानि सप्तदश
पृथुबुध्नान्युपयामान्सप्तं च वालं च सप्तदश निष्कान्सप्तदश वस-
नानि सप्तदश वासोभारान्सप्तदश रथान्सप्तदश दुन्दुभीन्सप्तदश
हस्तिनः सप्तदश दास्यः सप्तदशानाग्ंसि युक्तानि सप्तदश
१० गवाग् शतानि वयसोवयसो वा सप्तदश सहस्रं५ वा' तस्मिन्हि
सर्वाणि वयाग्ंसि भवन्ति' चतुर्विग्ंशतिं पशूनेकपञ्चाशत-
मश्वाञ्खादिरौ विष्टक्षौ६ बभ्रैर्व्यूतां७' प्रज्ञाता आग्निष्टोमिकाः
संभाराः' स ग्रीष्मस्य जघन्याहःसु पुरस्तादाषाढ्यै पौर्णमास्यै
१ सौवर्णानि U Be 11.
२ Thus M Tr Be (sec. m.) Bhav. (one copy); श्रुतिं U (sec. m.); the other MSS. श्रोतिं, स्रोतिं, ष्ट्रतिं (Bhav. another copy).
३ Thus MU Be 11; •कलापि• T Be B; •कलापा• F.
४ •पुटिकान् M (Bhav.).
५ साहसं M.
६ Thus M Tr Bhav.; विष्टक्षां U Be 11; विष्टक्षौ Be B; विष्टषा F; विष्ट H.
७ Thus FH; बभ्रैव्यू॰ Be 11 Bhav. (one copy); बभ्रैर्व्यू॰ Be and M (without, however, the r); बभ्रैयू॰ U; बैधैव्यू॰ B; बभ्रीव्यू॰ Tr.

६४ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ ११ । २, २ । ]

दीक्षते ' तस्य त्रयोदश दीक्षास्तिस्र उपसदः सप्तदश्यां¹ प्रसुतो '
ऽपि वा सप्तदश दीक्षास्तिस्र उपसद एकविंशत्यां प्रसुतो ' ऽपि
वा तिस्र एव दीक्षास्तिस्र उपसदः सप्तम्यां प्रसुतः ' ॥ १ ॥
अथ वै भवति सावित्रं जुहोति कर्मणःकर्मणः पुरस्ता-
दिति ' दीक्षणीयां निर्वप्स्यन्त्सवित्रं जुहोति देव सवितः ५
प्रसुव यज्ञं प्रसुव यज्ञपतिं भगाय दिव्यो गन्धर्वः केतपूः केतं
नः पुनातु वाचस्पतिर्वाचमद्य स्वदाति नः स्वाहेति ' दीक्षा-
हुतीर्होष्स्यन्त्सवित्रं जुहोति ' प्रायणीयां² निर्वप्स्यन्त्सवित्रं³
जुहोत्यन्तर्हिरण्याग्ं⁴ होष्यन्त्सवित्रं जुहोति ' पदेन चरति '
पदेन चरित्वा राजानं क्रीत्वोह्यातिथ्यं निर्वप्स्यन्त्सवित्रं जुहोति ' १०
प्रथमाभ्यां प्रवर्ग्योपसद्भ्यां प्रचरिष्यन्त्सवित्रं जुहोत्येतस्मिन्काले
प्रतिप्रस्थाता दक्षिणे शालाखण्डे ऽवटं खानयित्वा वाजपेय-
सुराग्ं संधापयति ' महावेद्यै पूर्वं परिग्राहं परिग्रहीष्यन्त्सवित्रं
जुहोत्याहवनीयं प्रणेष्यन्त्सवित्रं जुहोति ' रथवाहने सदोहवि-
र्धाने संमेष्यन्त्सवित्रं जुहोत्यग्नीषोमौ प्रणेष्यन्त्सवित्रं जुहोतीति १५

१ Thus M Tr U Be 11 Be (sec. m.); सप्तदशो (as Āp. xviii. 1.6)
B Be (pr. m.); सप्तदशा F.
२ Thus M Be (sec. m.) Be 11 F; •णीयान्नि• Tr BH Be (pr. m.);
दीक्षणीयायां U.
३ Thus Be UF; प्रायणीयान्नि• Tr BH Be; प्रायणीयं M.
४ Thus U Tr HF Be 11 Bhav.; •हिरण्ग्ं M Be

ावभि०")

• ऽथ (avagraha + tha)
• प्रतिप्रस्थाता
• पश्चात्ताङ् (look at पश्चात्ताङ्: प - श्चा - त् - ता - ङ् with virama? Yes, पश्चात्ताङ् वासो-)
• वासो-

Line 4:
भिर्वेष्टयन्नभिसर्पत्युदीचीनदग्रैर्वा विग्रथ्नाति धनुर्वेष्ट्योर्वा⁵ प्रवे-

• भिर्वेष्टयन्नभिसर्पत्युदीचीनदग्रैर्वा (उदीचीनदग्रैर्वा : उ - दी - ची - न - द - ग्रै - र्वां ? Wait, is it उदीचीनदग्रैर्वा or उदीचीनदशैर्वा? उदीचीनदग्रैर्वा, meaning "with north-pointed ends" - wait, usually उदीचीनदशैर्वा (with northward fringes/borders)? Wait, look at the letter: 'द' then 'ग्रै' or 'शै'? Look closely: it has an anusvara? No, it's 'द' then 'ग्रै' or 'शै'?
  Wait! Look at footnote 4/5:
  No footnote on that word.
  Let's look at the letters:
  उ - दी - ची - न - द - शै - र्वा or ग्रै?
  Look at the letter: it has a loop at top left,

..." ? No, that's not a valid letter.
Wait, let's look at:
"उपसादयत्य॑थाध्वर्यूरङ्गिरुदैति३"
Wait, why is there a cross/plus sign over 'रुदैति'?
Ah! There is a small mark before 'ऽथर्वान्क्रतू-':
Wait, look at:
"रुदैति३ ۠ ऽथर्वान्क्रतू-"
Wait, is that a cross? It looks like a dagger or an asterisk or footnote mark?
Wait, there are footnote numbers:
Footnote 1: १ in line 10.
Footnote 2: २ in line 11.
Footnote 3: ३ after रुदैति in line 14.
Wait, what is that symbol after ३?
It looks like a Maltese cross or a flower: ✠ or ⸭ or something? No, it's a raised mark, or is it footnote 4?
Wait! Where is footnote 4?
Look at footnote 4 at the bottom:
"४ Some of the MSS. insert ग्रहं ।"
Where is footnote 4 in the text?
Ah! Footnote 4 is in line 16:
"कर्माग्रयणाद्ग्रहार्दाग्रयणं४" - look, there is a small ४ after 'ग्रयणं'!
Then what is that mark after 'रुदैति३'?
Let's zoom in on line 14:

? No, चिग्येणि has no number, or it has superscript?
Wait, look at line 12:
"सोमग्रहान्दिग्येणि३ वा"
"चिग्येणि वोदीच" or "चिग्येणि३"?
Wait, look at line 13:
"चिग्येणि वोदीच आयातयति ' पश्चादक्षं प्रतिप्रस्थाता सुरा-"
Wait, does "चिग्येणि" in line 13 have a ३?
Look closely at line 13:
"चिग्येणि वोदीच" - no, there is a tiny mark: is it 'वोदीच' or '३ वोदीच'?
Look at line 12-13:
Line 12 ends with: "...वा"
Line 13 starts with: "चिग्येणि वोदीच आयातयति..."
Wait, look between णि and वो: there is NO 3, or is there? No, just space!
Wait, look at line 13-14:
"सुरा-"
"ग्रहान्दिग्येणि३ वा चिग्येणि वोदीच आयातयत्य॑ षोडशिनं"
Wait! In line 14:
"ग्रहान्दिग्येणि३ वा चिग्येणि वोदीच आयातयत्य॑ षोडशिनं"
Wait, look at "दिग्येणि३" in line 14: it has ३!
Wait

६८ बौद्धायनश्रौतसूत्रम् । [११ । ३, ४ ।]
¹श्विनाद्ग्रहादाश्विनं ग्रहं गृहीत्वा षड्रशना आदाय यूपमभ्येति² ।
खर्वन्तं यूपमुत्सृज्याथैतान्पशूनुपाकरोत्याग्नेयमैन्द्राग्नमैन्द्रं मारुतौ
गोवशाꣳ सप्तदश प्राजापत्याञ्छामानेकरूपान्सारस्वतीमन्ततो॑
ऽथ निर्मन्थ्यस्यावृता निर्मन्थ्येन चरति॑ प्रहृत्याभिजुत्याथैता-
न्नानादेवत्यान्पशून्पृथग्द्विगुणाभिरभिधाय पृथक् त्रिगुणासु ५
नियुनक्त्यथैतान्समानदेवत्यान्पशून्पृथग्द्विगुणाभिरभिधायैकस्यां
यूप्यायां नियुनक्त्यपि वा पशौ पशुं प्रसजति³ । सारस्वती-
मन्ततो नियुज्याथैनान्प्रोक्ष्य निपाव्योपोत्थ्योदूह्य प्रोक्षणी-
धानम् ॥ ३ ॥
अथैष्मात्समिधमाददान आहाग्नये समिध्यमानायानुब्रूही- १०
त्यभ्यादधातीध्मं॑ परि समिधश् छिनत्ति॑ वेदेनोपवाजय-
त्यनूक्तासु सामिधेनीषु स्रुवेणाघारमाघारयति॑ संमृष्टे
स्रुग्भ्यामुत्तरमेयाꣳस्पर्शयन्स्रुचावुदङ्ङत्याक्रम्य जुह्वा पशून्समज्य
सादयित्वा स्रुचौ प्रवरं प्रवृणीते॑ प्रषिद्धमृत्विजो वृणीते॑
सीदति होता॑ प्रसवमाकाङ्क्षति॑ प्रसूतः स्रुचावादायात्या- १५
क्रम्याश्राव्याह समिद्धः प्रेष्येति॑ वषट्कृते जुहोति प्रेष्य प्रेष्येति
चतुर्थाष्टमयोः समानयमानो ऽष्टमे सर्वꣳ समानयते॑ परि
स्वाहाकृतीभ्यः सꣳस्रावश् छिनत्ति॑ दश प्रयाजानिष्ट्वोदङ्ङत्या-
१ Om. M Tr Be U.
२ Thus M Tr B Be Keś.; अभ्येति Bell UFH.
३ Thus Bell F; प्रसंजति Tr; प्रतिसजति U; प्रसजाति H; प्रसंजयति
M; नियु॒नक्ति Be.

वाजपेयः
Digitized by Madhuban Trust
[ ११ । ४ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ६६

अक्ष्णया रशनाभिः पशून्त्सम॒नक्ति॑ ' त॑ एते॑ नानादेवत्याः पशवो
नानाखरवो नानाशासा अथैते समानदेवत्याः पशवः समान-
खरवो नानाशासाः१ समानं कर्मा पर्याग्निकरणादथ पर्याग्नि-
कृतैः पशुभिरुदञ्चः प्रतिपद्यन्ते ' तेषाग्ँ सारस्वत्युत्तराध्र्या भव-
त्याग्नेय उपचारतः३ ' आग्नेयमेवाध्वर्युर्वपाश्रपणीभ्यामन्वारभते '
पृथगितरान्परिकर्मिण उदञ्चो नयन्त्यनुपूर्वमव्यतिषजन्त४ '
आग्नेयायैवाध्वर्युः पशवे निहन्यमानाय बर्हिरुपास्यति पृथ-
गितरेभ्यस्संत इतरान्प्राचो वोदीचो वा निघ्नन्त्येष्ठ्यलिखितो मायू-
न्संज्ञपयेतेत्युक्तैतेनैव यथेतमेत्य पृषदाज्यावकाश श्रामत इह
[L10

ति or ऽहुति or हुति?
Wait, "पुरस्तात्स्वाहाकृतिᳵ स्रुवाहुतिᳵ"?
Look at line 7-8:
Line 7 ends with: "स्रुवा-"
Line 8 begins with: "हुतिᳵ" ??
Wait, let's look at the first character of line 8:
Is it ञ्जति or हुति?
Wait, look at line 5: "स्रुवाहुत्याभिजुहोत्युपेतरा"
In line 7: "स्रुवा-"
In line 8: "हुतिᳵ हुत्वार्थैतेषां"?
Wait, look at line 8: the first letter has a loop below, like 'ह' with 'ु': हु + ति = हुतिᳵ!
Wait, but does it have a dot or loop?
Look at line 8: "हुतिᳵ हुत्वार्थैतेषां" -> yes! स्रुवाहुतिं / स्रुवाहुतिᳵ हुत्वा!
Wait, why does it look like ऽहुति? No, it's just "हुतिᳵ"!
Wait, look closely at line 8 first word:
"हुतिᳵ हुत्वार्थैतेषां नानादेवत्यानां पशूनामनुब्रूहि प्रेष्येति"
Yes, "पुरस्तात्स्वाहाकृतिᳵ स्रुवाहुति

वाजपेयः
[ ११ । ५, ६ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ९१
पतय इत्युपाꣳशु छागानां वपा¹ मेदः प्रस्थितं प्रेष्येत्युच्चैर्वषट्कृते
वपा² जुहोत्युपाꣳशु सारस्वत्यै वपया ³चरत्यथोपरिष्टात्स्वाहा-
कृतिꣳ स्रुवाहुतिꣳ हुत्वा वपाश्रपणीरनुप्रहृत्य समुत्क्रम्य
चात्वाले मार्जयन्ते ' ऽथ पशून्विशास्ति⁴ शमितरित्याह यन्मा-
नुष्या अनवदानीयं तदभ्यर्धात्कृपयतादित्यर्थ⁵ सावित्रꣳ हुत्वा
प्रसर्पन्ति प्रातःसवनाय ' तदृजुधा संतिष्ठते ' ॥ ५ ॥ द्वितीयः ॥
अथ सावित्रꣳ हुत्वा प्रसर्पन्ति माध्यंदिनाय सवनाय देवौ
द्वारावित्यत एवोर्ध्वेन ' संप्रसृप्तानन्विदिलाध्वर्युः प्राङायन्नाह
चात्वाले रथचक्रं निमिनुत रथवाहने रथमाधत्ताश्वान्पल्प

मभिगृह्णातीन्द्रमिद्धरी वहत इत्यनुद्रुत्योपयामगृहीतो ऽसी-
न्द्राय त्वा षोडशिने जुष्टं गृह्णामीति ' परिमृज्य सादयत्येष
ते योनिरिन्द्राय त्वा षोडशिन इत्येथोक्थ्यं गृह्णाति ' समानं
कर्मा दाक्षिणेभ्यो ' दाक्षिणानि होष्यन्त्याज्यास्थालीᳵ
सस्रुवाᳵ स्रुचं वासस्तैतस्य वसनस्यान्तमायाँ दशायां निष्क- ५
रज्जुः प्रग्रथिता१ भवत्येतत्समादायाहैहि२ यजमानेत्युत्तरे-
णाग्नीध्रीयं परीत्योत्तरेण३ सदः परीत्याग्रेण शालां तिष्ठते४
प्रतिप्रस्थात्र एतानि शस्त्राणि प्रयच्छत्यथाहैहि यजमानेति '
रथ एष दक्षिणे श्रोण्यन्ते रथवाहन आहितो भवति ' तमुपा-
वहरतीन्द्रस्य५ वज्रो ऽसि वार्त्रघ्नस्त्वयायं वृत्रं वध्यादित्यथैनं १०
धूर्गृहीतमन्वर्वञ्चमभ्यववर्तयन्ति६ वाजस्य नु प्रसवे मातरं मही-
मदितिं नाम वचसा करामहे । यस्यामिदं विश्वं भुवनमावि-
वेश तस्यां नो देवः सविता धर्म साविषदित्यथाश्वान्यान्त्पू-
लयत्यप्सन्तरमृतमप्सु७ भेषजमपामुत प्रशस्तिष्वश्वा भवत
वाजिन इत्यथ दक्षिणं योग्यं युनक्ति वायुर्वा त्वा मनुर्वा त्वा १५

१ Thus Be 11 UF, Bhav., Keś.; ॰थितो the other MSS.
२ भवतीत्येत० M Tr.
३ पर्यावृत्य i. s. o. परीत्य Be B.
४ तिष्ठन् M ; तिष्ठति F ; तिष्ठते the other MSS.
५ Thus Tr Be 11 Be BU (sec. m.); pluralis verbi the other MSS.; ऽवतारयति Bhav. Keś.
६ Thus M Tr U (pr. m.); ऽभ्यावर्तयंति Be BTU (sec. m.). ऽववर्तयंति H ; प्रवर्तयंति Keś. ; cf. infra xii. 7 (p. 95, l. 10).
७ The first अप्सु om. MH.

' or 'स'?
Wait, let's look at 'स' in 'कुर्वन्ति' (no), in 'दशासु' (line 7: द शा सु).
Look at the letter in line 6:
It has: a repha on top: look at the top curve!
Wait, is it 'र्त्स'?
Wait, let's look at Caland's text online or in printed edition:
Caland: "वासोभारान्र्समानां" - wait! Does Caland use "न्र्स" or "न्त्स"?
Wait, in Caland's introduction, he discusses manuscripts:
Often MSS have "न्र्स" or "न्त्स".
Let's look at the actual image of line 6 very closely:
The letters are:
वा (vā)
सो (so)
भा (bhā)
रा (rā)
न् (n)
स (sa) with a repha? No, look at the top: it's a repha over 'स': र्स!
Wait, is there a 'त' between 'न्' and 'स'?
Look at the glyph:
It is: 'न्' attached to... wait, it's 'न्त्स'?
Wait, look at 'त्स' in line 10: "वासाꣳस्यथ": look at 'स्य'.
Look at line 13: "दक्षिणास्तिसृभिर्मरुत्वतीयैश्चरति": look at

अथ याचति नैवारग् सप्तदशशरावम् ' स एष चौरे शृतो
भवति ' तेन चरति¹ बृहस्पतये ऽनुब्रूहि बृहस्पतिं यजेति '
तमनिष्टस्विष्टकृतमपिधाय प्रज्ञातं निदधात्य॑थास्यैतत्पुरस्ता-
देवौदुम्बरे द्रोणे सर्वौषधं दध्नाज्येन समुद्वायुतं भवति ' तस्यौ-
दुम्बरेण स्रुवेणोपघातग् सप्तान्नहोमाञ्जुहोति वाजस्येमं प्रसवः ५
सुषुवे अग्रे इत्य॑भिषेकाय परेकं परिश्रित्यैनमपिधाय प्रज्ञातं
निदधात्य॑थ पुरस्तादभिषेकस्य षट् पार्थानि जुहोत्यग्नये स्वाहा
सोमाय स्वाहेत्य॑थ यजमानायतने कृष्णाजिनं प्राचीनग्रीव-
मुत्तरलोमोपस्तृणाति ' तद्यजमानं प्राञ्चमुपवेश्य सुवर्णरज-
ताभ्याग् रुक्माभ्यां पर्युपास्य सर्वौषधेन पुरस्तात्प्रत्यङ्मुखमभिषि- १०
ञ्चति ' शीर्षतो ऽभिषिञ्चत्या मुखादन्ववस्त्रावयति

[ ११ । ७ ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ७५
न्द्राय स्वाहा घोषाय स्वाहेति । द्वादश भूतानामवेष्टीर्जुहोति
पृथिव्यै स्वाहान्तरिक्षाय स्वाहेत्यथैतस्य बार्हस्पत्यस्य स्विष्टकृता
चरत्यथैनमादायान्तरेण चात्वालोत्करावुदङ्ङुपनिष्क्रामत्युत्तरत१
एते२ रथा युक्तास्तिष्ठन्ति३ । तदेतान्यजुर्युजो ऽश्वानवघ्रापयति
५ वाजिनो वाजजितो वाजग्ं सरिष्यन्तो वाजं जेष्यन्तो बृहस्पते-
र्भागमवजिघ्रतेत्यथैनमपिधाय प्रज्ञातं निदधात्यथ रथमभिप्रैति
विष्णोः क्रमो ऽसि विष्णोः क्रान्तमसि विष्णोर्विक्रान्तमसीत्यथ
रथस्य पक्षसौ संमृशत्यङ्कौ न्यङ्कावभितो रथं याविति४ । रथ-
मातिष्ठति देवस्याहग्ं सवितुः प्रसवे बृहस्पतिना वाजजिता
१० वाजं जेषमित्येतस्मिन्काले चात्वाले रथचक्रं निमितं ब्रह्मा-
रोहति । तमत५ एवानुमन्त्रयते देवस्याहग्ं सवितुः प्रसवे
बृहस्पतिना वाजजिता वर्षिष्ठं नाकग्ं रुहेयमित्यथ यजमान-
मन्वास्थायोज्जितीर्वाचयत्यग्रिरेकाक्षरेण वाचमुदजयदिति सप्त-
दशाथास्मा अश्वाजनौ६ प्रयच्छत्यश्वाजनि वाजिनि वाजेषु
१५ वाजिनौवत्यश्वान्समत्सु वाजयेति । तया यथायुक्तमश्वान्विप-

१ • क्रामंतु• M U Be 11 Bo Be (pr. m.); • क्रामतु• Tr Be (sec. m.)
Bhav., Keś.
२ एवैते Tr Be 11 U.
३ युक्तास om. Be B.
४ Tr Be B ins. अथ ।
५ चनस्य i.s.o. चत M.
६ Thus Be 11 U F, Keś., Bhav. (one copy); अश्वाजनिं Tr; अश्वाजनो
M; अश्वाजिनिं Be; अश्वाजिनं B; अश्ववाजिनौ H

!

Let's check line 9:
अथाच्छाभिसर्प यजमान माहेन्द्रं ग्रहं ग्रहीष्यामीत्यन्वारब्धे
यजमाने माहेन्द्रं ग्रहं गृह्णाति सहाᳵ इन्द्रो य ओजसेत्यनु-
द्रुत्योपयामगृहीतो ऽसि महेन्द्राय त्वा जुष्टं गृह्णामीति ।
परिमृज्य सादयत्येष ते योनिर्महेन्द्राय त्वेति । तदेतान्पञ्चै-
न्द्रानतिग्राह्यान्मह संसादयंत्यथाप७ उपस्पृश्य बर्हिषी
Wait! Look at line 13:
"संसादयंत्यथाप७" -> footnote 7 is here!
Look at line 13: "संसादयंत्यथाप" or "संसादयत्यथाप"?
Wait, look at footnote 7:
"७ ० सादयंत्य० MH Keś."
And in the text (line 13):
"संसादयत्यथाप७" or "संसादयंत्यथाप"?
Wait! Footnote 7 says: "७ ० सादयंत्य० MH Keś."
That means the text has "संसादयत्यथाप" (singular), and MH Keś. have "संसादयन्

माहेन्द्राय¹ ' प्रस्तुते आजिं संप्रेषमाह ब्रह्मन्वाजिनाꣳ साम
गायाजिमृत आजिं धावत दुन्दुभीन्समाघ्नाताभिषोतारो² ऽभि-
षुणुताग्नीदग्निं विनयोदूखलमुदादय प्रतिप्रस्थातर्वारुणमेक-
कपालं निर्वप सौम्यस्य विद्धीति ' यथासंप्रेषं ते कुर्वन्ति '
५ गायति ब्रह्मा वाजिनाꣳ साम ' तं य एव कश्च³ परिकर्मी-
वेष्टयति ' धावन्त्याजिमृत ' आघ्नन्ति दुन्दुभीन्संप्रवदन्ति
वाचः ' संप्रोदिता४ वाचो ऽनुमन्त्रयत इन्द्राय वाचं वदतेन्द्रं
वाजं जापयतेन्द्रो वाजमजयिदित्येवं रथान्धावतो ऽनुमन्त्रयते
वाजेवाजे ऽवत वाजिनो न इति चतसृभिरनुच्छन्दसम् '
१० शाम्यन्ति घोषाः शस्ताय ' होत्र एषोत्तमेति प्राङ्होतुः
कालात्पराङावर्तते ऽध्वर्युरभ्येनमाह्वयते होता ' प्रत्याह्वयते
ऽध्वर्युः ' शꣳसति ' प्रतिगृणाति ' प्रसिद्धमुक्थं प्रतिगीर्य
प्राङेत्योद्यच्छत एतं माहेन्द्रं ग्रहम'नूद्यच्छन्त इतरानुपोद्यच्छन्ते
नाराशꣳसानथाश्रावयत्यो श्रावयास्तु औषडुक्थशा५ यज सोम-
१ माहे० M Tr U Be B Be 11; महे० HF.
२ Thus (समाघ्नत, cp. Pitṛmedhasūtra, p. 37. 14) Tr U Be B Be
11; समाघ्नत MHF.
३ Thus M Tr U Be B; कश्चन Bell H; कश्चन F.
४ संप्रवदिता, संखदिता, संप्रवदंता or संप्रवदंतो the MSS.; this last
reading, presented by M, could also be defended, if

An accurate, line-by-line transcription of the page into Markdown:

स्येति॑ वषट्कृते॑ जुहोति॑ १तदेतान्पञ्चैन्द्रानतिग्राह्यान्त्सꣳ॑
सृजति॑ वषट्कृतानुवषट्कृते द्विर्जुहोति॑ तथैव द्विर्द्विनारा-
शꣳसाननुप्रकम्पयन्ति॑ द्विर्हुतो माहेन्द्रः परि॒शेत॑ आयन्ति
रथा॑ आगताꣳश्चानूदृष्ट्वा याचत्याज्यस्थालीꣳ सस्रुवाꣳ॑ स
यद्यस्मै रथभ्रेषमाचक्षत आग्नीध्र२ एतां जुहुयात् स्मास्य द्रवत- ५
स्तुरण्यत इत्युभयेनैव रथविमोचनीयं जुहोत्या मा वाजस्य
प्रसवो जगम्यादिति॑ ॥ ८ ॥
अथ याचति नैवारꣳ सप्तदशशरावꣳ सप्तदश सुवर्णानि३
कृष्णलानि हिरण्यपात्रं मधोः पूर्णमित्येतत्समादायान्तरेण
चावालोत्करावुदङ्ङुपनिष्क्रामत्युत्तरत॑४ एते रथा युक्ता- १०
स्

तद्ब्रह्मा प्रतिगृह्योपावरोहंत्यथाहाजिस्तृतो दक्षिणापथेनो-
पातीत्य दक्षिणाग् श्रोणिमभिनिश्रयध्वं१ मारुता अग्रेणाहव-
नीयं परीत्य दक्षिणमंसमुपसँश्रयध्वमिति'२ । तदेनान्वि-
मिताभ्यामभिविघ्नन्त्यथाहैहि३ यजमानेति' पूर्वया द्वारा हवि-
५ र्धानं प्रपाद्य यजमानग् सोमग्रहानुपस्थापयति ॥ १० ॥
संपृच स्थ सं मा भद्रेण पृङ्क्तेति' विपृच स्थ वि मा
पाप्मना पृङ्क्तेति सुराग्रहान्यैताग् सुराग् सप्ररेकामादायै-
ताग्‍स सुराग्रहानाजिस्सृद्ध्य उपहरन्ति' तां ते पिवन्तो रम-
माणा महीयमाना आसते' ऽत्र यन्मारुत्या अनवदानीयं
१० तदुभयानन्तरेण४ पर्णशाखासु न्यस्यति' तत्समुत्कुश्या५ विमाथी-
कुर्वते६ ऽथ याचत्याज्यस्थालीग् सस्रुवां तार्ष्यं दर्भमयमित्येत-
त्समादायाहैहि यजमानेत्यन्वग्यजमानो ऽनूची पत्न्याहवनीये
जुहोत्यन्वारब्धे यजमाने वाजस्य प्रसवेनेति द्वादश सुवाहुती-
र॑थ यजमानं तार्ष्यं परिधापयति छत्रस्योल्बमसीति' छत्रस्य

१ ०भिनिःश्र० Be (sec. m.) only.
२ Thus M Tr HF Keś. ; उपश्रय० Bell U ; ऽभिनिश्रय० B Be.
३ तदेतान् i.s.o. तदेनान् M Tr U Bell H F ; अथेनान् Be B ; अभि-
विघ्नंत्य० Be (sec. m.) Tr Bhav. ; ऽभिनिघ्नंत्य० MU Bell F ; निघ्नंत्य०
H ; ऽभिविखस्य० B