सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
संग्रह पर लौटें

औचित्यविचारचर्चा (महाकवि क्षेमेन्द्र - औचित्य रससिद्धस्य स्थिरं काव्यस्य जीवितम् सटीक)

Aucitya Vicara Charcha of Kshemendra with Commentary

महाकवि क्षेमेन्द्र (टीकाकार: पं. ब्रजमोहन झा) द्वारा

DevanagariHindipublished256 पृष्ठ

संस्कृत-हिन्दीव्याख्याद्वयोपेता १९१
ऽवनतेन प्रणतेन विनयानेति भावः, येन, नितरामत्यन्तं विशेषोन्नतिर-
त्यभ्युदयः, प्राप्ता लब्धा, एवमेव यस्य प्रतापानलः प्रतापाग्निशाशा
दिशोऽविरतं सततं, शीतलतां शैत्यं, नयति प्रापयतर्थादवानतस्योन्नत्या-
श्रयणमनलस्य च शैत्यकरणं साधारणतो विरुद्धमिवाभाति परन्तुस्मिन्
राजनीयानेव विशषाऽस्ति यदुभयमपि सिद्ध्यति यच्च समुचितमेवेति
भावः, तस्य प्रसिद्धस्य श्रीमदनन्तराजनृपतेः काले समयेऽयं ग्रन्थः किलेति
निश्चयेन कृतः समाप्तिं नीतः ॥ ५ ॥
यस्यासिरिति। जिसकी तलवार विध्वंसकार्य में न लगकर निर्माणकार्य में
लगी हुयी थी, देशों को जीत-जीत कर सभी प्रसिद्ध सदाचारी और विद्वानों का
एक परिवार ही बना डाला था, तथा विनय से अवनत होकर जिसने अपनी पूरी
उन्नति की थी, एवं जिसके प्रतापालन से ( विघ्नबाधा-समाप्ति के द्वारा ) सभी
दिशायें शीतलता का अनुभव करती थी उस राजा श्रीमदनन्तराज के समय में
यह ग्रन्थ समाप्त हुआ ॥ ५ ॥
इति श्रीप्रकाशेन्द्रात्मजव्यासदासापराख्यश्रीक्षेमेन्द्रकृता
'औचित्यविचारचर्चा' समाप्ता ।

उपसंहारः
( १ )
वेदेन्दुखाक्षिमित ( २०१४ ) विक्रमवत्सरान्ते,
मासे तपस्यतिशुभे विमले दले च ।
मारे तिथौ विबुधमोदकृते प्रयत्नाद्
व्याख्यामिमामिह विधातुमहं प्रवृत्तः ॥
( २ )
व्याख्योपयोगिशुभसाधनमन्तरापि,
सा पूर्णतामुपगताऽचिरकाल एव ।
सन्तोषकृद् यदि भवेत् सुधियां तदेव,
स्यादेष धीधनविहीनजनः कृतार्थः ॥
( ३ )
नवानीनामविख्यातो ग्रामः कश्चित्मदाश्रयः ।
वर्तते मिथिलाभूमौ विद्वद्वन्द्वविराजितः ॥
( ४ )
तत्र मैथिल-भूदेव-तदन्वयसमुद्भवः ।
व्रजमोहनामास्ति विदुषामाश्रयो बुधः ॥
( ५ )
वैद्यकेन दृढः कायः काव्येन सरसं मनः ।
पूता वाक् शब्दशास्त्रेण यस्य सम्यग् विराजते ॥
( ६ )
तस्यैव प्रथमायास-परिणामोऽयमेधते ।
विद्वांसोऽत्र मतिं कुर्युहँसवंशावतंसवत् ॥
इति दरभंगामण्डलान्तर्गत 'नवानी'ग्रामवास्तव्यमैथिलब्राह्मण-
वंशावतंस-व्याकरणसाहित्यायुर्वेदाचार्याचार्य श्रीमोहन-
झाशास्त्रिणा कृता 'औचित्यविचारचर्चा: 'प्रभा'
नामिका संस्कृत-हिन्दीव्याख्या समाप्ता ।
●
समाप्तश्चायं ग्रन्थः
●

इस पृष्ठ पर कोई पाठ (text) उपलब्ध नहीं है; यह एक रिक्त (blank) पृष्ठ है।

कतिपय परीक्षोपयोगी प्रकाशन
१ रघुवंशमहाकाव्यम प्र० सर्ग । 'चन्द्रकला' सं० हि० व्या०-शेषराजशर्मा २-५०
२ रघुवंशमहाकाव्यम् । 'विमला' संस्कृत-हिन्दीव्याख्या । श्रीकृष्णमणि त्रिपाठी
द्वितीय २-५०, तृतीय ३-००, ४-५ ५ ००, ६-७ ६-००, १३-१४ ५-००
३ हितोपदेश : मित्रलाभ । 'चन्द्रकला' सं० हि० टीका-श्रीशेषराजशर्मा ६-५०
४ लघुसिद्धान्तकौमुदी । 'शिवारूय' सं० हि० टीका-गोमतीप्रसादशास्त्री १०-००
५ तर्कसंग्रह-पदकृत्य । हिन्दीटीकासहित-श्रीशेषराजशर्मा 'रेग्मी' ३-००
६ कुमारसम्भव । 'विमला' संस्कृत-हिन्दीटीका-पं० श्रीकृष्णमणित्रिपाठी
१-२ सर्ग ५-५० तृ० सर्ग २-२५ च० सर्ग २-२५ पञ्चमसर्ग २-५०
७ स्वप्नवासवदत्ता । 'चन्द्रकला' सं० हि० टीका-श्रीशेषराजशर्मा 'रेग्मी' ८-००
८ नीतिशतकम् । 'विमला' संस्कृत-हिन्दीव्याख्योपेतम्-कृष्णमणित्रिपाठी ३-५०
९ छन्दोमञ्जरी । ( प्रमाणिक-संस्करण ) । 'सुषमा'-'सफला' संस्कृत-
हिन्दी व्याख्या युक्त । व्याख्याकार-डॉ० ब्रह्मानन्द त्रिपाठी ५-००
१० काव्यमीमांसा । 'विमला' संस्कृत-हिन्दी टीका । १-५ अध्याय ४-५०
११ पञ्चतन्त्र । अपरीक्षितकारक । 'विमला' सं० हि० टीका । कृष्णमणित्रिपाठी ४-००
१२ संस्कृत व्याकरणम् । (अनु० खण्ड-निबन्धखण्ड सहित)-पं० रामचन्द्रझा ८-००
१३ सांख्यकारिका । 'सांख्यप्रकाश' सं० हि० टीका । श्रीकृष्णमणित्रिपाठी ५-००
१४ वेदान्तसार । 'भावबोधिनी' सं० हि० टीका-श्रीरामशरणत्रिपाठी ६-००
१५ मेघदूत । 'चन्द्रकला' सं० हि० टीका-श्रीशेषराजशर्मा 'रेग्मी' १४-००
१६ अनुवादचन्द्रिका । ( सर्वांगपूर्ण संस्करण ) । डॉ० ब्रह्मानन्द त्रिपाठी १०-००
१७ दशरूपक । 'चन्द्रकला' हि० टीका सहित-डॉ० भोलाशंकर व्यास १८-००
१८ साहित्यदर्पण । 'शशिकला' हिन्दीटीका १-६ परि० ३०-००, ७-१० परि १५-००
१९ काव्यप्रकाश । 'चन्द्रकला' हिन्दी टीका-डॉ० सत्यव्रत सिंह ३०-००
२० भट्टिमहाकाव्य । सान्वय संस्कृत-हिन्दीव्याख्यासहित । श्रीगोपालशास्त्री
'दर्शनकेशरी' १-४ सर्ग ८-००, ५-८ सर्ग १०-०० एवं १४-२२ १०-००
२१ नैषधमहाकाव्य । 'चन्द्रकला' संस्कृत-हिन्दी व्याख्या सहित । श्रीशेषराजशर्मा
प्र० सर्ग ६-०० १-३ सर्ग १२-०० १-५ सर्ग १८-०० १-६ सर्ग ३०-००
२२ किराताजुंनीयम् । 'विजया' संस्कृत-हिन्दी व्याख्या, परीक्षोपयोगि संस्करण ।
डॉ० ब्रह्मानन्द त्रिपाठी । द्वि० सर्ग २-०० ३-६ सर्ग ७-००
२३ दशकुमार-पूर्वपीठिका । परीक्षापयोगि 'विमला' संस्कृत-हिन्दी व्याख्या सहित
व्याख्याकार-पं० श्रीकृष्णमणि त्रिपाठी ६-००
२४ प्रस्तावरत्नाकर । परीक्षोपयोगि निबन्धसंग्रह । डॉ० ब्रह्मानन्दत्रिपाठी ७-५०
२५ सवृत्तिरष्टाध्यायीसूत्रपाठः । सम्पा० श्रीगोपालशास्त्री 'दर्शनकेशरी' ६-०

इस पृष्ठ पर कोई पाठ (text) उपलब्ध नहीं है। यह एक सादा/रिक्त (blank) पीला पृष्ठ है।

इस पृष्ठ/चित्र पर कोई भी पाठ (टेक्स्ट), श्लोक या अक्षर उपलब्ध नहीं है। यह एक पुस्तक की घिसी हुई बाह्य जिल्द (कवर) का चित्र है।