औचित्यविचारचर्चा (महाकवि क्षेमेन्द्र - औचित्य रससिद्धस्य स्थिरं काव्यस्य जीवितम् सटीक)
Aucitya Vicara Charcha of Kshemendra with Commentary
महाकवि क्षेमेन्द्र (टीकाकार: पं. ब्रजमोहन झा) द्वारा
पृष्ठ 240, कुल 256 में से
संदर्भ में पढ़ें१८० औचित्यविचारचर्चा
अस्मिन्पद्ये "तारुण्यदूरीकृतबाल्यया कृशाङ्ग्या कामव्यञ्जकशृङ्गार-
शालिनी, सकलावयवकृतसख्या तादृशी काप्यभिनवैव भङ्गिः स्वीकृता
यया भङ्ग्यैवायतनसिद्धप्रभावो निरतिशयारम्भसाधनं विनैव त्रैलोक्य-
राज्ये देवो विलासायुधो जयति" इत्युक्ते कामस्य—"विलासायुध" इति
नामधेयमुपपन्नं सुयुक्तमेव । तन्वङ्गीभङ्ग्यैव सिद्धत्रैलोक्याधिपत्यविजि-
गीषायां समुपपन्नलोकत्रयविजयेच्छायां सत्यां, कामसायकादीनामुन्मादन-
शोषणश्चेत्यादिपञ्चबाणसायकादीनां नैरर्थक्याद्वृथात्वात् ।
इस पद्य में "यौवन के द्वारा बाल्यावस्था समाप्त कर दिये जाने पर कृशाङ्गी
ने कामव्यञ्जक शृंगार से युक्त, सभी अंगों से मित्रता रखने वाली, एक ऐसी
भङ्गी का आविष्कार कर लिया है जिससे अयत्नसिद्ध प्रभाव वाले भगवान्
[L12