अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

४४ परिशिष्टे । [११ अध्यायः ।
अन्नाभावे प्रदातव्यं घृतं वा यदि वा पयः ।
शस्यं वा मांसमेवाथ पुष्ट्यर्थं वाजिनां सदा ॥ ४५ ॥
यस्याश्वः शस्यमश्नाति सदा लवणमिश्रितम्¹ ।
किं तस्य शस्यदानेन यथाभूतेन² भूपतेः ॥ ४६ ॥
शस्याभावेऽथ यवसं शुष्कं वा यस्य वाजिनः ।
दिवानिशमरण्ये च स्वेच्छया संविभुक्तिकः³ ॥ ४७ ॥
तेषापि वाजिनो ज्ञेया यथा शस्यचरास्तथा ।
तथा सर्व्वप्रयत्नेन मुक्तान⁴ सञ्चारयेद्वने ॥ ४८ ॥
आरोग्यार्थं सुपुष्ट्यर्थमुत्साहार्थं विशेषतः ।
वित्तव्ययस्य रक्षार्थं हरेद्रोगं⁵ प्रयत्नतः ॥ ४९ ॥
वसन्तसमये प्राप्ते वाहयेत् सततं हयम् ।
सनिम्बं लवणं दद्यात्ताभ्यां तैलं⁶ विशेषतः ॥ ५० ॥
सर्व्वश्च सम्भवं भोज्यं तैलं वा यदि वा घृतम् ।
न दोषकारणं प्रोक्तं सक्षारं लवणमश्नतः ॥ ५१ ॥
वसन्तसमये योऽश्वः स्थाने तिष्ठति बन्धने ।
तस्योत्साहः⁷ प्रणश्येत सालस्यं जायते वपुः ॥ ५२ ॥
१ । वर्जितं । कः । ५ । दरिद्रस्य । कः ।
२ । वृथा दानेन भूपतिः । कः । ६ । सतैलञ्च । कः ।
३ । च भुनक्ति यः । कः । ७ । तस्योत्साहप्रणाशाय । कः ।
४ । मुक्ताः । खः ।