अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

२८ अश्ववैद्यकम् । [३ अध्यायः ।
तचावर्त्तः स्मृतो भर्तुः संग्रामे जीवितान्तकृत् ।
कूर्चादष्टाङ्गुलं चोर्द्धं पार्श्वयोस्तु कला स्मृता ॥ ५० ॥
तच भर्तुः शराघाते जीवितान्तश्च रोमजः ।
ककुदं वृषभस्येव सुव्यक्तमुपलक्षयेत्¹ ॥ ५१ ॥
वाजिनो यस्य तत्र स्यादावर्त्तः² स्वामिनाशनः ।
ककुदस्य पुरोभागे समीपे वह उच्यते ॥ ५२ ॥
भर्तुः सुतसमेतस्य तस्मिन्नाशाय रोमजः ।
काकसेतु³ च यस्य स्यादावर्त्तस्तस्य दारुणः ॥ ५३ ॥
रणे हतः समं भर्त्ता क्रव्याद्भिः स विलुप्यते ।
क्रोडे चैवासने चापि हृदये चैव जानुनि ॥ ५४ ॥
अवर्त्ताः स्वामिघाताय भवन्त्येव न संशयः ।
पार्श्वयो रोमजो यस्य स चाश्वो नयति क्षयम् ॥५५॥
सपक्षञ्चाशु भर्त्तारं नीहाराम्बु यथा रविः ।
कूर्चस्याधः प्रदेशस्तु कुष्ठिकः४ परिकीर्तितः ॥ ५६ ॥
पार्श्वे यदावर्त्तः स भवेत् पद्मलक्षणः । करोति विविधान् पद्मान्
स्वामिनः सततं सुखम्” इति ॥
५४ । जान्वावर्त्तस्य फलमाह नकुलः । “जानुदेशे यदावर्त्तो
वाजिनः संप्रदृश्यते । प्रवासं सततं ब्रूते स भर्तुः क्लेशसंयुतम्” इति ।
“जानुसंस्था यदावर्त्ताः प्रवासक्लेशकारकाः” इति शुक्रः ॥
१ । उपलक्षते । खः । ३ । काकुदेशे । खः ।
२ । आवर्त्तंस्तु विनाकृत् । खः । ४ । कुष्ठिञ्च । खः ।