अश्ववैद्यकम् (जयदत्त सूरि - विस्तृत अश्व-रोग निदान एवं शल्य-चिकित्सा महाग्रन्थ)

३ अध्यायः । ] अश्ववैद्यकम् । २६
अधन्यस्तच वाहस्य जंघयोर्जानुतोऽधः १ यः ।
नाभिजे। मुष्कजश्चैव चिकजश्च विशेषतः ॥ ५७॥
पुच्छमूलस्थितश्चापि नैव धन्यः प्रकीर्त्तितः ।
कुक्षौ व्याधिं२ नियच्छन्ति रोमजाः कुक्षिसम्भवाः ॥५८॥
पायुसीवनिमध्यस्था३ नैव धन्यास्तु कीर्त्तिताः ।
स्फिक्पिण्डे४ स्थूरके चैव यस्यावर्त्तो हि वाजिनः ॥५६॥
लिङ्गावर्त्तः स विख्यातो भर्तुः सर्वार्थनाशकः ।
शतपादीति विख्यातस्तथा वै मुकुलोऽपरः ॥ ६० ॥
आवर्त्तश्चैव संघातः पादुकश्चार्द्धपादुकः ।
भुक्तिश्चैवावलीढश्च आवर्त्तः कीर्त्तितोऽष्टधा ॥ ६१ ॥
५७। चिकजस्य फलमाह शुकः। “चिकजश्च यदावर्त्तः स्त्री-
गणस्य विनाशनः” इति ॥
५८ । पुच्छमूलावर्त्तफलं शुक्राचार्य्य आह । “पुच्छमूले यदा-
वर्त्तो धूमकेतुरनर्थकृद्” इति । एवं नकुलोऽपि आह । “पुच्छदेशे
यदावर्त्तौ वाजिनः संप्रदृश्यते । धूमकेतुरिति ख्यातः स त्याज्यो दूरतो
नृपैः” इति ॥
६० । अत्र शुकः। “मध्यदन्तात् पार्श्वगतात् सैव शतपदी कचैः ।
न चैवात्यशुभा पृष्ठमुखी शतपदी मता” इति ॥
१। जंघतो जानुतश्च । खः । ३। पायुसीवनमध्ये स्युः । खः ।
२। व्याधिः क्षयं याति । खः । ४। स्फिचिजे खुरजे । खः ।